پژوهشنامه امامیه

پژوهشنامه امامیه

اعتبار سنجی منبعیت پیامبر اکرم(ص) و طریقیت حضرت علی علیه السلام در علم خاص امام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
معصومه اسماعیلی
استادیار گروه فلسفه و کلام، دانشکده هدی (وابسته به جامعةالزهرا) قم، ایران
10.22034/jis.2025.360040.1844
چکیده
منابع علم امام به عنوان خاستگاه‌های علم خاص امام، شامل موارد متعددی چون پیامبر اکرم(ص)، انبیا، امام قبل، قرآن کریم، جامعه، جفر، روح‌القدس و الهام است. محققان معمولا این منابع را در عرض یکدیگر ذکر کرده یا در دو قالب میراثی و غیر میراثی یا مکتوب و غیر مکتوب تقسیم می‌کنند. اما ادعای مقاله این است که نقش و اعتبار رسول اکرم(ص) در ایجاد منابع علمی در عرض سایر منابع نیست بلکه منابعی چون علم خاص رسول اکرم (ص)، میراث انبیا، علوم متخذ از قرآن کریم، جامعه و جفر از طریق ایشان به حضرت علی علیه‌السلام منتقل شده است.لذا رسول اکرم (ص) در انتقال علوم انبیا به ائمه علیهم‌السلام، نه تنها بر اساس روایات، قطعا منبعیت داشته و طریقیت حضرت علی علیه‌اسلام نیز قطعی است، بلکه میزان منبعیت ایشان قابل مقایسه و هم عرض با سایر منابع و خاستگاه‌های علم امام نیست. در نتیجه باید گفت اولا حضرت رسول اکرم (ص) در علم خاص ائمه علیهم‌السلام منبعیت اصلی را داشته و برخی منابع مهم، در حقیقت از سوی ایشان محاسبه شده و منابع مجزا نیستند ثانیا حضرت علی علیه-السلام در این انتقال طریقیت دارد.‌
کلیدواژه‌ها
علم امام
طریقیت
منبعیت
حضرت رسول اکرم (ص)
حضرت علی علیه السلام
موضوعات

عنوان مقاله English

Validating the Prophet’s Intellectual Heritage and Imam Ali’s Role in Transmitting the Specific Knowledge of Imams

نویسنده English

masomeh esmaeili
Assistant Professor, Department of Philosophy and Theology, Huda College (Jamiʿat al-Zahra), Qom, Iran
چکیده English

According to existing classifications, the sources of the Imam’s knowledge, as the origins of the specific knowledge of the Imam, include several elements such as the Holy Quran, the knowledge of Prophet Muhammad, the knowledge of the previous prophets, the preceding Imam, the comprehensive book. al-Jāmiʿa), Jafr, the Holy Spirit, and divine inspiration. The central issue of this article is how the role of Prophet Muhammad as a source of the Imam’s knowledge compares to other sources, and how Imam Ali facilitates the transmission of this knowledge to the other Imams. Researchers typically list all the sources of the Imam’s knowledge as being on equal footing; however, this article argues that, firstly, the role and significance of the Prophet in the creation of these sources are not on par with other sources, and secondly, sources such as the intellectual legacy of the prophets, divine books, the knowledge derived from the Quran, the comprehensive book, and Jafr are not independent sources on the same level as Prophet Muhammad’s status as a source. Instead, all of these sources are, in fact, content derived from Prophet Muhammad’s heritage, which was transmitted to Imam Ali through him. Consequently, the sources of the Imam’s knowledge should be divided into two categories: the heritage of Prophet Muhammad and divine sources, rather than the two categories of "heritage sources" and "divine sources," because all the sources mentioned as "heritage sources" are, in reality, part of the single source known as the heritage of the Prophet. This issue is proven in the present article through an analytical method based on the hadiths found in Shia hadith sources.
.

کلیدواژه‌ها English

Imam’s knowledge
Prophet Muhammad
Imam Ali
the Prophet’s intellectual heritage
ابن‌بابویه. محمد بن على (1382ش)، الخصال. ترجمه یعقوب جعفری. چ1، قم: نسیم کوثر.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1378 ق)، عیون أخبار الرضا؟ع؟‏، چ1، تهران: نشر جهان،
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ  (1395ق)، کمال الدین وتمام النعمة، چ2، تهران: اسلامیه.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ  (1414ق)، إعتقادات الإمامیة،چ2، قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ  (1376ش)‏، الأمالی، چ6، تهران: کتابچى.‏
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ  (1403ق)، معانی الأخبار، چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین.
ابن‌حیون، نعمان بن محمد مغربى (1409ق)، شرح الأخبار فی فضائل الأئمة الأطهار؟عهم؟‏، قم: جامعه مدرسین. ‏
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ  (1385ق)، دعائم الإسلام، چ2‏، قم: مؤسسة آل البیت؟عهم؟.‏
ابن‌شهر آشوب مازندرانى، محمد بن على (1379ق)، مناقب آل أبی طالب؟عهم؟، قم: علامه.
ابن‌طاووس، على بن موسى (1413ق)، الیقین باختصاص مولانا علیّ؟ع؟ بإمرة المؤمنین‏، چ1، مصحح: اسماعیل انصارى
زنجانى‏، قم: دار الکتاب.‏
ابن‌عقده کوفى، احمد بن محمد (1424ق)، فضائل أمیر المؤمنین؟ع؟‏، تصحیح عبدالرزاق محمدحسین حرز‌الدین‏، چ1،
قم: دلیل ما.
احتشامی‌نیا، محسن (1400)، «منابع و گستره علم امام در مشارق انوار الیقین برسی»، آینه معرفت، ش68، ص 99 -126.
اربلى، على بن عیسى (1381ق)، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، تصحیح سیدهاشم رسولى محلاتى، چ1، تبریز: بنى‌هاشمى.
امین، محسن (1403ق)‏، أعیان الشیعه، چ1، بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
ایجى، میر سید شریف (1325ق)، شرح المواقف، چ1، قم: الشریف الرضی.
بحرانى، سیدهاشم بن سلیمان (1413ق)، مدینة معاجز الأئمة الإثنی عشر؟عهم؟، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
بهاء‌الدین نیلى نجفى، على بن عبدالکریم (1360ش)‏، منتخب الأنوار المضیئة فی ذکر القائم الحجّة؟ع؟، مصحح
عبداللطیف حسینى کوه‌کمرى‏، قم: مطبعة الخیام.
تفتازانى، سعد‌الدین (1409ق)، شرح المقاصد، قم: الشریف الرضی.
حافظ برسى، رجب بن محمد (1422ق)، مشارق أنوار الیقین فی أسرار أمیر المؤمنین؟ع؟، چ1، بیروت: اعلمی.
حر عاملى، محمد بن حسن (1425ق)‏، إثبات الهداة بالنصوص والمعجزات‏، چ1، بیروت: اعلمى.‏
حسکانی، عبیدالله بن عبدالله (1411ق)‏، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، تهران: التابعة لوزارة الثقافة والإرشاد الإسلامی،
مجمع إحیاء الثقافة الإسلامیة.
خصیبى، حسین بن حمدان (1419ق)، الهدایة الکبرى، بیروت: البلاغ.
زیدی، سیدمحمدمهدی (1395)، «منابع علم امام از منظر اندیشمندان مدرسه کلامی قم؛ مطالعه موردی برقی، کلینی،
صدوق»، مجله امامت‌پژوهشی، ش20، ‎ ص63-84.
سبحانی، محمدجعفر (1393)، منابع علم امامان شیعه، تهران: مشعر.
شاکر، محمدتقی؛ ربیعی، یدالله (1395)، «واکاوی جایگاه رسول خدا؟ص؟ در دانش الهی امام»، مجله پژوهشنامه امامیه،
ش163، ص 73-88.
شجاعی، احمد؛ فرضی پوریان، محمد (1396)، «تحلیلی درباره جفر و جامعه، دو منبع علم امام»، مجله کلام اسلامی،
ش102، ص 77-98.
صدر‌الدین شیرازى، محمد بن ابراهیم (1981م)، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الاربعة، چ3، بیروت: دار احیاء التراث.
صفار، محمد بن حسن (1404ق)، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد؟عهم؟‏، تصحیح محسن کوچه‌باغی‏، چ2، قم: مکتبة
آیة‌ الله المرعشی النجفی.
طبرسى، فضل بن حسن (1390ق)، إعلام الورى بأعلام الهدى، چ3، تهران: اسلامیه.
طبرسى، احمد بن على (1403ق)‏، الإحتجاج على أهل اللجاج، چ1، مشهد: نشر مرتضى.
طبرى صغیر، محمد بن جریر (1413)‏، دلائل الإمامة، قم: قسم الدراسات الإسلامیة مؤسسة البعثة.
طبرى کبیر، محمد بن جریر (1415ق)، المسترشد فی إمامة علیّ بن أبی طالب؟ع؟، چ1، قم: کوشانپور.
طریحی، فخر الدین بن محمد (1375ش)، مجمع البحرین، چ3، تهران: مرتضوی.
علوى، محمد بن على بن الحسین (1428ق)، المناقب(للعلوی)، مصحح حسین موسوى بروجردى‏، چ1‏، قم: دلیل ما.
فتال نیشابورى، محمد بن احمد (1375)، روضة الواعظین وبصیرة المتعظین، قم: انتشارات رضى.
فیض کاشانى، محمد محسن بن شاه مرتضى (1406ق)‏، الوافی، چ1، اصفهان: کتابخانه امام أمیرالمؤمنین على؟ع؟.
قمى، على بن ابراهیم (1404ق)، تفسیر القمی، مصحح طیب موسوى جزائرى، چ3‏،  قم: دار الکتاب.
کلینى، محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافی، چ4، تهران: الإسلامیة.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ (1369ش)، کافی، ترجمه سیدجواد مصطفوى، چ1، تهران: کتابفروشى علمیه اسلامیه.
کوفى. فرات بن ابراهیم (1410)، تفسیر فرات الکوفی، چ1، تهران: مؤسسة الطبع و النشر فی وزارة الإرشاد الإسلامی.
مازندرانی، ملاصالح (1382ق)، شرح الکافی-الأصول والروضة، چ1، تهران: المکتبة الإسلامیة.
محمدزاده، الهام؛ نیرومند، رضا؛ مرتضوی، سیدمحمد (1395)، «جفر و جامعه و رابطه آنها در علم امامان شیعه»، مجله
حدیث‌پژوهی، ش16، ص125-146.
مسعودى، على بن حسین (1384ش)، إثبات الوصیة، چ1، قم: انصاریان.
مفید، محمد بن محمد (1413)(الف)، الإرشاد فی معرفة حجج الله على العباد، چ1، قم: کنگره شیخ مفید.
مفید، محمد بن محمد (1413)(ب)، الإختصاص‏، قم: الموتمر العالمى لالفیة الشیخ المفید.
نادم، محمدحسن؛ افتخاری، سیدابراهیم (1394)، «منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد»، مجله شیعه‌پژوهی، ش26،
ص55-80.
هاشمی، علی (1396)، علم امام؛ بررسی تاریخی و کلامی، قم: انتشارات مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
هلالى، سلیم بن قیس (1405ق)، کتاب سلیم بن قیس الهلالی، چ1،  قم: الهادی.