https://imamiya.urd.ac.ir/ پژوهشنامه امامیه fa daily 1 Fri, 20 Feb 2026 00:00:00 +0330 Fri, 20 Feb 2026 00:00:00 +0330 https://imamiya.urd.ac.ir/article_243114.html تبیین چگونگی تعلق علم الهی به مخلوقات، پیش از خلق آن‌ها از دغدغه‌های دیرین خداباوران است؛ آن‌ها از یک سو نمی‌توانند خداوند را نسبت به اموری چون افعال اختیاری انسان، جاهل بدانند یا خطا را به علم او راه دهند، و از دیگر سوی نمی‌توانند دوگانهٔ افعال اختیاری و افعال غیر اختیاری را که براساس نوعی شهود بدان اذعان دارند، منکر شوند؛ بنابراین هر گروهی کوشیده‌اند تا به طریقی از تعارض علم پیشین الهی با اختیار انسان رهایی یابند. این مقاله بر پایهٔ روش تحلیل منطقی مفاهیم، و براساس این فرضیه که آن تعارض، تعارضی بدوی است و نمی‌تواند در شمار تعارضات مستقر جای داشته باشد، چیستی و هستی علم و اختیار را تحلیل کرده و از این طریق، راهی تازه را به مقصد حل مسئلهٔ تعارض علم پیشین با اختیار انسان گشوده است. با نشان دادن نسبت ملکه و عدم ملکه بین علم و جهل، اثبات می‌ِشود که نه‌تنها سلب علم مطلق، بلکه سلب علم، مطلقاً از واجب‌الوجود به نقص در ذات اقدس الهی نمی‌انجامد. همچنین این پژوهش با حذف اراده از فهرست حالات نفسانی، تسامحی را که در مرحلهٔ ترجمهٔ مشهود به مفهوم صورت گرفته، نشان می‌دهد تا به صورتی بنیادین به رفع آن تعارض اقدام کند. https://imamiya.urd.ac.ir/article_236012.html پیامبر اسلام(ص) از ابتدای دوران رسالتشان، ضمن معرفی خلیفه خویش، همچنین به مسئله امامِ مسلمانان پس از خود، اهتمام جدی داشته‌اند. به همین منظور، متکلمان شیعه برای اثبات مسئله امامت و جانشینی پیامبر؟ص؟ به دلایل کلامی، تاریخی و نیز برخی از آیات قرآن کریم، همانند آیه ابتلای حضرت ابراهیم(ع) یا آیه امامت استشهاد نموده‌اند. مهم‌ترین اشکال کلی استناد به آیاتِ تک یا گزیدۀ آیات برای مسائل و فرضیه‌ها، غافل‌شدن از روح کلی آیات یک سوره یا یک بخش موضوعی سوره‌های قرآن است؛ به این معنا که لازم است هر آیه از قرآن کریم را در سیاق آیات قبل و بعد و چهارچوب سوره، تفسیر و تبیین کرد. بنابراین لازم است تا گزاره‌های کلامی استنباط‌شده از آیه ابتلای حضرت ابراهیم(ع) از این منظر مورد بررسی و تجزیه و تحلیلِ مستقل قرار گیرند. در این پژوهش با روش تحقیق کتابخانه‌ای-تحلیلی، ضمن بررسی گزاره‌های کلامی ذیل اصل وجود امامت و برتری آن در آیه ابتلاء همانند: «1ـ آیه ابتلاء پیرامون مسئله امامت است. 2ـ آیه ابتلاء دلیل اثبات وجود مسئله امامت است. 3ـ امامت، غیر از نبوت و رسالت است. 4ـ مقام امام بالاتر از نبوت است»، مشخص شد که استنباط این گزاره‌ها از آیه 124 سوره بقره همراه با تکلف است و استدلال برای آنها به‌وسیله آیه ابتلای حضرت ابراهیم(ع) ناوارد است و نقدهای جدی برای این استنباط و استدلال، پیش‌ روی ما قرار دارد. https://imamiya.urd.ac.ir/article_245679.html جعل، تحریف، تصحیف و نقل به معنای نادرست، از مهم‌ترین آسیب‌های روایات، به‌ویژه در منابع اهل‌سنت، به ‌شمار می‌روند. گسترش این آسیب‌ها پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)، ضرورت نقد روایات را دوچندان می‌سازد؛ به‌ویژه روایات مرتبط با شأن نزول آیهٔ ولایت. برای کشف و مقابله با اسباب نزولِ جعلی، نقد محتوایی روایات بر پایهٔ عرضهٔ حدیث بر قرآن -براساس توصیهٔ پیامبر اکرم(ص) و امامان معصوم(عهم)- مبنای تحلیل قرار گرفت. این پژوهش بر آن است که، با شناسایی روایات سازگار و ناسازگار با قرآن و کاهش نفوذ احادیث جعلیِ مرتبط با شأن نزول، گامی در جهت پالایش فضای پژوهش و کشف مذهب حق بردارد. به این منظور، پژوهشی نقلی- وحیانی با روش توصیفی-تحلیلی سامان یافته است. بر پایهٔ یافته‌های این پژوهش، پنج دسته روایت دربارهٔ سبب نزول آیهٔ ولایت در منابع اهل‌سنت ذکر شده است؛ ازجمله: «شکایت عبدالله ‌بن ‌سلام»، «ابوبکر» و «اعطای انگشتر به فقیر از سوی امیرالمؤمنین(ع)». در فرایند عرضهٔ این روایات بر قرآن کریم، تنها روایت اخیر با متن آیه کاملاً سازگار و پذیرفتنی است و دیگر موارد، به‌دلایلی چون عدم انطباق با مضمون آیه و ناسازگاری با سیاق قرآنی، مردود و غیرقابل پذیرش‌اند. https://imamiya.urd.ac.ir/article_236003.html در این پژوهش علل استقرار و قوام مذهب شیعه در ایران دورۀ صفوی با توجه به زمینه‌ها و کارکردها مورد تحلیل جامعه‌شناختی قرار گرفته است. شاه‌اسماعیل اول صفوی در آغاز حکومت خود در سال 907ق با اعلام رسمیت شیعۀ امامیه مسیر مذهب مردم ایران را تغییر داد و جامعۀ ایرانی تحولی عمیق را شاهد بود. ترویج تشیع در این دوران، ایران را متحد، منسجم و مقاوم در برابر تهاجمات خارجی -به‌ویژه از سوی عثمانی‌ها، ازبک‌ها و حتی پرتغالی‌ها- ساخت و فصل نوینی در پایداری ملک و ملت ایران گشود. هدف این تحقیق، ارائهٔ تحلیلی جامعه‌شناختی از چگونگی استقرار و قوام مذهب شیعه در دورۀ صفوی و بررسی متغیرهای مرتبط با آن در چارچوب کارکردگرایی است. در این راستا، روش کتابخانه‌ای و مطالعهٔ اسناد و کتب معتبر به‌ کار گرفته شد. با نهادینه شدن مذهب امامیه، علما و فقهای شیعه در ساختار حکومت، نقشی مؤثر ایفا کردند و سلاطین صفوی نیز از ظرفیت‌ها، امکانات فقه، شریعت، اجتهاد و گفتمان تشیع در تحکیم اساس نظام صفویه بهره بردند. در این پژوهش حکومت صفویان به‌صورت یک کل و یک نظام در نظر گرفته شده و با ابزار تحلیلی نظام اجتماعی و با روش کارکردگرایی (ساختاری) کارکرد آن در رسمیت و ترویج مذهب شیعه بررسی شده است. نتیجۀ این تحقیق، ارائهٔ تحلیلی جامعه‌شناختی از علل استقرار و قوام مذهب شیعه در دورۀ صفویه در ایران و شناسایی متغیرهای مستقل مؤثر در این موضوع است. https://imamiya.urd.ac.ir/article_235997.html ازجملۀ تمایزات اندیشۀ شیعی، باور به رجعت است. متکلمان و اندیشمندان اسلامی، نگاشته‌های فراوانی را برای اثبات این باور و مستدل ساختن آن ارائه کرده‌اند. اما آنچه امروزه در پاره‌ای از پژوهش‌های برخی از اندیشمندان و پژوهشگرانِ سلفی به‌وفور به چشم می‌خورد این است که اعتقاد به رجعت، از قرن سوم و چهارم به بعد، توسط غلاتی چون عبدالله بن سبأ از اندیشۀ یهود به منظومۀ اندیشۀ شیعی وارد شده است. از‌این‌رو ارائۀ پژوهشی مستقل دربارۀ شناسایی و تبیین سیر تطور این اندیشه، ضروری به نظر می‌رسید تا از این رهگذر، به نقد مدعای مذکور پرداخته شود. بر پایۀ یافته‌های این پژوهش که به روش توصیفی-تحلیلی به نگارش درآمده، افزون‌بر اینکه شواهد کافی برای اثبات وجود تاریخی ابن‌سبأ وجود ندارد، هیچ سندی دال بر باورمندی وی به رجعت و تلاش او برای تلقین چنین باوری به مسلمانان وجود ندارد. افزون‌بر این اساساً مفهوم رجعت در متون دینیِ یهود جایگاهی ندارد. بنابراین، نسبت دادن رجعت به منابع یهودی و انتقال آن به تشیع از طریق عبدالله بن سبأ، از نظر تاریخی بی‌اعتبار است. https://imamiya.urd.ac.ir/article_236008.html یکی از انواع انحرافات عصر امام سجاد (ع) که ریشه در فضای عقیدتی، سیاسی و اجتماعی آن دوران داشت تبعیض نژادی بود که به شکل‌های گوناگون در جامعه متبلور شده بود. مقدم دانستن عرب بر غیر عرب، مباهات ورزیدن قبائل نسبت به یک‌دیگر، غیر عرب را انسان ندانستن، ازدواج نکردن عرب با غیرعرب نمونه‌هایی از آن‌هاست. این پژوهش با روش توصیفی ‌ـ ‌تحلیلی به بررسی راهبردهای نظری و عملی امام سجاد (ع) در مقابله با تبعیض نژادی می‌پردازد. نتایج نشان می‌دهد امام (ع) در بعد نظری از طریق آگاهی بخشی و تقویت بنیه اعتقادی و بصیرت افزایی و همچنین در بعد عملی با ارائه الگوی عملی به مقابله با این انحراف اجتماعی پرداخته است. https://imamiya.urd.ac.ir/article_236007.html یکی از مباحثی که علامه طباطبایی در تفسیر المیزان بدان توجه ویژه داشته‌است نگاه متفاوت تفسیری به آیات ناظر بر زنان است. وی در بررسی این آیات به وجوه مختلف تاریخی، حقوقی، اجتماعی پرداخته و ابعاد جدیدی را مطرح کرده که در کتب تفسیری متقدم کمتر بدان توجه شده بود. لکن در کنار این دقایق تفسیری با تامل وتعمق در آراء ایشان به نظر می‌رسد علامه در ارائة نظرات خود به مبانی استناد می‌کند که برای اثبات آن شواهدکافی اقامه نمی‌شود. عقل و فطری بودن احکام ازمحوریترین مبانی تفسیری آیات زنان در المیزان است. علامه با پیش‌فرض گرفتن برتری عقل مردان بدون ارائة مستندات عقلی یا شواهد نقلی به تفسیر آیات مربوط به زنان پرداخته واین مبنا در آراء ایشان محور اصلی تفاوتهای حقوقی بین زن و مرد قرارگرفته است. قوامیّت مردان بر زنان به علت برتری خرد مردان است. ممنوعیت زنان از برخی مناصب حکومتی بعلت ضعف عقلانیت زن است و حتی تفاوت ارث نیز به برتری جایگاه تدبیر مردانه برمی‌گردد.علامه برای تعدد زوجات مصالحی را برمی‌شمرد اما اقتضای آنرا برای مردان امری کاملا فطری می‌داند و شهوتی که نباید برای این جنس به هیچ وجه محصور شود نکته‌ای که ممکن است شبهة سوگیری جنسیتی رابه دنبال داشته باشد. https://imamiya.urd.ac.ir/article_235999.html براساس اسناد تاریخی، امویان با بحران­هایی در مشروعیت، دین‌داری و انحراف از اصول اسلامی روبه‌رو بودند که برای برون‌رفت از آن تلاش کردند تا جامعۀ اسلامی را مطابق روش‌های خود تغییر دهند. بر این اساس، پژوهش حاضر درصدد است با روش توصیفی تحلیلی و تکیه بر گزارش‌ها و روایت‌های تاریخی به چیستی نقش امویان در ایجاد بحرانی‌های عقیدتی شیعیان در سه ساحت امت، امامت و شریعت بپردازد. امویان با ایجاد بحران در ساحت امت؛ وحدت و فریضۀ امر به معروف و نهی از منکر را با بحران و نابودی مواجه سازند. در مسئلۀ امامت با عادی‌سازی حرمت نقض بیعت با هدف طرح معرفی ساختارجدید حاکمیتی، ولایتعهدی را عملی ساختند تا به حذف امامت برسند. ایشان با ایجاد بحران‌ در ساحت دین و شریعت در مقام حذف شعائر اسلامى و مقابله با سنت الهی و نبوی برآمدند که منجر به دو فاجعۀ حره و هتک حرمت مکه گردید. با وضع قوانینی چون سب و ناسزا به امام على؟ع؟ درصدد تحقیر جامعۀ شیعی و حذف آثار و ارزش‌های اسلامی برآمدند. امویان برای تثبیت اقدامات با ترویج جبرگرایی سه هدف عمدۀ: مشروعیت‌بخشی به حکومت بنی‌امیه، تحکیم امامت خودخوانده با ساختار ولایتعهدی و عدم تقصیر در حادثه کربلا را دنبال می‌کردند. https://imamiya.urd.ac.ir/article_236009.html جعفر، فرزند امام هادی(ع)، یکی از افراد خانوادۀ امامت بود که در سه برهه از زندگی‌اش به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم ادعای امامت کرد که این ادعا موجب شکل‌گیری جریان‌های انحرافی در زمان خودش، و دستاویزی برای برخی پژوهشگران و خاورشناسان در عصر حاضر شد. این نوشتار با روش توصیفی-تحلیلی از راه گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای به بررسی و نقد اجمالی دیدگاه هاینس هالم آلمانی دربارۀ اعتقاد شیعۀ امامیه به فرزند پنهانی برای امام حسن عسکری(ع)می‌پردازد. هالم، نبودِ فرزند آشکار برای امام عسکری(ع)، استناد جعفر به نسب خانوادگی، عدم ذکر نام امام عصر؟عج؟ در وصیت‌نامۀ امام عسکری(ع) و همچنین تقابل میان ادعای امامتِ فرد غائب با حضور فیزیکی و ادعای امامت جعفر بن علی را، به‌عنوان دلایل اثبات امامت جعفر و پذیرش اولیهٔ شیعیان پس از امام عسکری(ع) نسبت به او به‌عنوان امام ذکر کرده است. یافته‌های مقاله نشان می‌دهد که هالم استفادۀ درستی از منابع شیعی نداشته است و صرف نبودن نام در وصیت‌نامه، نمی‌تواند دلیلی بر نادرستی ادعا باشد. با استناد به قرائن و شواهد تاریخی، ازجمله: واکنش منفی عالمان شیعه، رد ادعای جعفر توسط نمایندگان امام عصر؟عج؟، نبودِ نشانه‌های امامت در جعفر به‌ویژه تأکید شیعه بر نص الهی، و نقش شبکۀ وکالت در تضعیف ادعای جعفر، می‌توان به بطلان ادعای هالم و اثبات امامت امام زمان(عج) دست یافت. https://imamiya.urd.ac.ir/article_235998.html عالمان شیعه پس از وقوع غیبت به‌دلیل منع تعیین جانشین خاص، با طرح مسائل کلامی و فقهی، ضمن سامان‌دادن به منابع معرفت و اندیشه، مسئله نیابت عام و جانشینی امامان را نیز برای آیندگان حل کردند. این مسئله با مطالعات تاریخی کشف نمی‌شود. از این‌رو با رویکرد دیرینه‌شناسانه به بررسی اندیشه عالمان شیعه در مواجهه با نصوص می‌پردازیم. بهره‌گیری از نصوص برای شیعیان همان محدودیت را داشت که پیش‌تر اهل‌سنت تجربه کرده بودند. بنابراین ناگزیر باید ضمن جستجوی هویت مستقل دربرابر اهل‌سنت، در فقدان مرجعیت نصوص، تکلیف خود را درباره موضوع نیابت امام مشخص کنند.این پژوهش با توصیف و تحلیل احکام و گزاره‌های عالمان تأثیرگذارِ نخستین دوران پس از غیبت، ضمن نشان‌دادن نخستین اندیشه‌های کلامی و فقهی ایشان، نشان می‌دهد چگونه عالمان شیعه پس از دوران غیبت در گسست و فاصله‌گذاری با اهل‌سنت توانستند جایگاه خود را معطوف به دانش و اندیشه‌های کلامی و فقهی، نزد شیعیان هویتی بخشند که از آن در دورۀ غیبت به همان نقش نیابت و جانشینی عام تعبیر می‌شود. https://imamiya.urd.ac.ir/article_243116.html در هر جامعه‌ای سعادت و شقاوت دنیوی و اخروی در گرو عمل به دستورات الهی است؛ زیرا هم منطبق بر فطرت انسانی است و هم جهت‌گیری صحیح با تمسک به آن‌ها امکان پذیر است. انبیا و جانشینان منصوص آن‌ها و سپس عالمان دینی عهده‌دار مسئولیت آموزش و تعلیم دستورات الهی هستند و نقش عالمان دین در هر زمانی چه در عصر حضور انبیا و چه در عصر حاضر، بسیار مهم و خطیر است. بنابراین، شایسته است عمل به دستورات الهی، سیرۀ همیشگی آنان باشد؛ زیرا حضور عالمانِ غیرعامل به دین، گاه زمینه‌ساز دلسردی، بدبینی و حتی بروز انحراف و فساد در جامعۀ دینی می‌شود. در این مقاله که به روش توصیفی-تحلیلی نگاشته شده است، قرآن کریم و روایات علت اصلی انحراف عالمان دینی را حب دنیا دانسته است. حب دنیا رذایل ناپسندی همچون تکبر، بخل و عداوت را در انسان فعال کرده و پویایی این صفات ناپسند، رذیله‌ای ناپسندتر همچون حسد را سبب می‌شوند که در روایات، سوزانندۀ‌ ایمان شمرده شده است. عالِم دینی اگر با توجیهات ناصحیح به دنیای مذموم گرایش یابد و در آن مسیر گام نهد، به عالمی ضعیف‌الایمان بدل می‌شود؛ حضوری که در جامعۀ دینی می‌تواند انحرافاتی پدید آورد که گاه جبران آن‌ها ممکن نیست. https://imamiya.urd.ac.ir/article_236010.html یکی از مباحث بحث برانگیز، شرط ایمان یعنی ولایت ائمه علیهم السلام در صحت عبادات مخالفین مذهب است، سوال تحقیق این است که آیا پذیرش ولایت ائمه علیهم السلام شرط صحت عبادات است یا خیر؟ برخی از فقهای امامیه معتقدند که پذیرش ولایت ائمه(ع) شرط صحت و قبولی اعمال عبادی است. در مقابل، گروهی دیگر بر این باورند که ولایت شرط صحت نیست، بلکه شرط قبولی اعمال است. این شرط در آثار اندیشمندان اهل سنت نیز بازتاب داشته، منتهی در مفهوم ولایت با امامیه اختلاف دارند. امام خمینی(ره) در آثار خود هر دو دیدگاه را مطرح کرده است. پژوهش حاضر به روش توصیفی تحلیلی نشان می دهد که دیدگاه کسانی که ولایت ائمه علیهم السلام را شرط صحت عبادات می دانند با اشکالاتی مواجه است. نتیجه آنکه، پژوهش حاضر با بررسی دیدگاه‌های مختلف، دو راه‌حل برای صحت عبادات مخالفین مذهب ارائه می‌دهد: اول، ارائه تفسیری متفاوت از ولایت که حتی با پذیرش نظریه اشتراط، بتوان به صحت عبادات اهل سنت حکم کرد؛ دوم، استناد به شواهدی که نشان می‌دهد نظر نهایی ائمه علیهم السلام مبنی بر صحت اعمال مخالفین مذهب است. https://imamiya.urd.ac.ir/article_251457.html حسب تتبع و بررسی در روایات مرتبط با تبلیغ مذهبی این مهم به دست می آید که دسته ای از این گونه روایات، صراحتاً یا تلویحاً دال بر نهی از دعوت لسانی یا ترجیح دعوت عملی بر دعوت لسانی است. در خصوص دعوت مذهبی گروهی از پژوهشگران با تکیه بر احادیث ناهی از دعوت مذهبی و یا احادیثی که بر ترجیح دعوت عملی نسبت به دعوت لسانی دلالت دارند بر عدم وجود تأکید تبلیغ لسانی در سیره اهل بیت معتقد اند؛ اما گروه دیگر از عالمان معتقد به اهمیت تبلیغ لسانی اند. مسأله ی موجود در مقاله حاضر، فهم دیدگاه اهل بیت (ع) پیرامون رد و یا تأکید بر تبلیغ مذهبی با نظر به احادیث ناهی از دعوت به تشیع است. نگارنده با استفاده از روش تحقیق جمع آوری و تحلیل داده ها در مسأله ی حاضر بدین نتیجه رسیده است که دعوت به سوی تشیع در صورتی که مخاطب مشتاق و حقیقت جو باشد می تواند انجام گیرد و در حالت کلی وظیفه ای برای دعوتگری بر عهده ی شیعیان نیست. https://imamiya.urd.ac.ir/article_251458.html حمایت دولت صفویه از علوم اسلامی آثار و نتایجی را به دنبال داشت که برخی از این آثار و نتایج موجب گسترش تمدن شیعی و برخی از آن‌ها موجب ترویج جریان‌های فکری شد که این نوع جریان‌ها بعد از مدت زمانی موجب بروز مشکلات در عرصه علمی گردید که نگارنده با توجه به این مسئله در مقاله حاضر با روش کتابخانه‌ای و با رویکرد توصیفی – تحلیلی درصدد تبیین «بررسی تأثیر حمایتی دولت صفویه از علوم اسلامی بر گسترش تمدن شیعی و ترویج جریان‌های فکری» است و نتایج مقاله بیانگر این است که: وضعیت علوم متاثر از رویکردهای شیعی در جامعه دچار تغییر و تحول شد و دگرگونی های زیادی را در این مسیر طی کرد که در مقطعی سمت و سو به سوی علوم عقلی و در مقطعی به سوی علوم نقلی بود.مجموعه این عوامل رویکردهای شاهان به علوم اسلامی را نشان می داد. این رویکردها پیامدهایی نیز داشت که می توان به رشد اخباری گری، مبارزه با عقل گرایی، مبارزه با تصوف و دیگر موارد اشاره کرد. در مورد وضعیت علوم اسلامی، در دوره صفویه به این نتیجه رسیدیم که علوم در ابن دوره دستخوش توجه و علاقه شاهان صفوی بوده است. https://imamiya.urd.ac.ir/article_251459.html تبیین موضوع: تاریخ ایران به ویژه در قرون اخیر شاهد تحولات گسترده و فراگیری بوده که در بیشتر موارد متاثر از باورها و آموزه های مذهبی بوده است. مساله/سوال: این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که سیاست تسامح مذهبی دولتمردان افشاریه و زندیه چه نقش سازنده یا مخربی را در تقویت یا تخریب اقتدار ملی ایفاء نموده است. هدف: بنابراین پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش سیاست های مذهبی دولتمردان افشاریه و زندیه، به حکم شرائط و موقعیت هایی، در رشد دانش ، آبادانی اقتدار نظامی و دفاعی ایران است. روش: پژوهش حاضر از نوع توصیفی- تحلیلی و با روش کتابخانه ای انجام شد و با بررسی پیشینه تحقیق به باز شناسی سهم سیاست مذهبی و دینی در تقویت اقتدار ملی آسیب شناسی سیاستهای مذهبی و ارتباط آن با اقتدار ملی برجسته نمودن تجربه تاریخی دولتمردان ایران در به کار گیری سیاست مذهبی پرداختیم. نتایج: در دوره صفوی مذهب رسمی ایران مذهب تشیع اعلام شد و صفویه علیرغم همه مشکلات که در این راه متحمل شدند ، بر رسمیت آنان فائق آمدند ، و نادرشاه ،برخلاف پادشاهان صفوی ،نه مذهب شیعه را مورد حمایت قرار داده و نه مذهب اهل سنت را رسمیت داد. https://imamiya.urd.ac.ir/article_251460.html تشیع در اندونزی تاریخ پرفراز و نشیبی را پشت سر گذاشته است. برخی ورود اسلام به این کشور را از طریق تشیع و شیعیان دانسته‌اند که شواهد تاریخی بسیاری را می‌توان مویدی بر این امر دانست هرچند که در دوره‌های تاریخی بعد شاهد افول تشیع در مجمع الجزایر اندونزی هستیم. در دوران معاصر نقش انقلاب اسلامی ایران و نیز فضای باز سیاسی بعد از سوهارتو را بایستی فصلی جدید در تاریخ اجتماعی/ سیاسی و شکل گیری هویت تشیع دانست.سوال اصلی این پژوهش آن است که هویت شیعیان در اندونزی معاصر چگونه شکل گرفته است؟ این امر به نوبه خود در سه مرحله قابل بررسی است مرحله اول برونی سازی(تاسیس/ایجاد)است که همزمان با انقلاب اسلامی ایران و آغاز تحول فکری در انجام آداب و مناسک خاص شیعی در متن جامعه اندونزی آغاز می شود، در کنار آن مرحله عینیت‌سازی(تثبیت) قرار دارد که با نهادینه‌سازی اندیشه‌های شیعی از طریق فعالیت‌های تشکیلاتی سعی در مشروعیت بخشی به هویت خود داشته و در نهایت مرحله درونی شدن(رشد) به معنای «فرایند اجتماعی شدن» است که با ایده اسلام جایگزین بروز پیدا می کند. https://imamiya.urd.ac.ir/article_251461.html دین اسلام از یک مجموعه بزرگ و با ابعاد مختلف اعتقادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، اخلاقی تشکیل می‌شود. این پژوهش درصدد است با روش توصیفی و تحلیلی به این سؤال اساسی پاسخ دهد که حکومت دینی در حفظ نظام ارزشی چه جایگاهی دارد؟ نگارنده تلاش نموده‌ با مطالعه و تحقیق در نهج البلاغه به پاسخ اصلی پژوهش برسد. نظام در حکومت دینی و اسلامی، باید مبتنی برارزشها باشد، تا برنامه‌ها و کارها به سمت جامعه مطلوب و آرمانی حرکت کند. در این رهگذر حاکمان برای حفظ نظام ارزشی باید با برنامه و اصول گام بردارند. از این‌رو برای تشکیل یک نظام ارزشی باید حکومت نیز بر محور حکومت دینی و اسلامی باشد. براین اساس تشکیل حکومت دینی در حفظ نظام ارزشی توحیدمحور نقش مهم ایفا می‌کند. مقاله حاضر درصدد آن است، به تبیین الگوی حکومت دینی علوی بپردازد، زیرا امام علی(ع) به تمام ابعاد مختلف نظام ارزشی توجه داشته؛ براین اساس نهج البلاغه یکی از منابع متقن در معرفی نظام ارزشی است. https://imamiya.urd.ac.ir/article_251462.html در بررسی تاریخ فِرَق اسلامی با شبهه‏ای روبرو می‏شویم که می‏گوید با فوت اسماعیل فرزند ارشد ‏امام‏صادق (ع) و سید‏محمد فرزند بزرگ امام هادی (ع) منصب امامت به برادر کوچکترشان یعنی ‏امام کاظم و حضرت ‏عسکری (ع) منتقل گردیده‏است. این‏سخن در تاریخ شیعه منشأ پیدایی فرقه ‏اسماعیلیه و محمّدیه گشته و در عصرحاضر توسط برخی از نویسندگان مانند آقای مدرسی در ‏کتاب "مکتب در فرآیند تکامل" بزرگ‏نمایی شده و شبهه "بداء در امامت" را ایجاد نموده است. ‏در این جستار با روش توصیفی – تحلیلی به بررسی صحت این ادعا پرداخته‏ایم. با عنایت به ‏معنی بداء در لغت، قرآن و روایات نتیجه می‏شود که گرچه اعتقاد به "بداء" یک اصل اعتقادی ‏مهم شیعه محسوب می‏شود که نشانگر قدرت و اختیار خداوند در تغییر مقدّرات است، اما به ‏دلیل ذکر نام و تعداد ائمه اطهار در مدارک متواتر شیعه و سنی و حتی کتب آسمانی پیشین، ‏هیچ‏ تغییری در شخص ائمه اثنا‏عشر صورت نگرفته و منظور از بداء در زیارت‏نامه امام کاظم و ‏عسکری (ع)، آشکارشدن جانشین امام برای مردم بوده است نه تغییر شخص امام.‏ https://imamiya.urd.ac.ir/article_251463.html عقلانیت به معنای به کارگیری عقل سبب مصون ماندن از انحراف در اندیشه است. اهمیت عقلانیت زمانی افزایش می‌یابد که برای تأثیرگذاری تصمیمات انسان بر جامعه استفاده شود. برای اجتناب از خطا در تفکر، شناخت اصول ومبانی عقلانیت ضروری است که با شناسایی الگوهای صحیح محقق می‌شود. از الگوهای برجسته عقلانیت در عصر حاضر، اندیشه‌های آیت‌الله خامنه‌ای است که یکی از فقیهان و شاگردان مکتب اهل‌بیت(علیهم‌السلام) و سکان دار نظام اسلامی است که مبتنی بر اصول عقلانیت دینی تأثیر بسزایی در هدایت و حکمرانی جامعه داشته‌اند. این پژوهش با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و به روش توصیفی و تحلیلی، به بررسی مفهوم و گستره عقلانیت نظری از دیدگاه معظم له می‌پردازد و تفاوت‌های آن با عقلانیت غیردینی را تبیین می‌کند و در پی نشان‌دادن بنیادهای نظری عقلانیت در اندیشه ایشان است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که عقلانیت، از دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای، در بخش نظری به‌دلیل همگرایی‌اش با نیازهای فطری بشر، دارای حجیت و اعتبار است. اما با وجود منبع بودن عقل، محدودیت‌هایی وجود دارد که نیازمندی به وحی و همسویی با دین و توحیدمحوری را ضروری می‌سازد و نیز لازمه عقلانیت صحیح دینی، همراهی با عدالت، معنویت و توجه به عواطف و احساسات است. https://imamiya.urd.ac.ir/article_251464.html از درس‌هایی که می‌توان از واقعه‌ی کربلا آموخت، درس حق‌طلبی و حق‌محوری است. عاشورا، تقابل دو جبهه‌ی حق و باطل بود. این واقعه به ما یاد داد، که تحت هیچ شرایطی نباید شانه از حق خالی کرد، ولو این‌که به قیمت جان ما تمام شود. نگاه به سیره‌ی امام حسین علیه السلام و توجّه به فرمایش آن حضرت ما را به این مسئله توجّه می‌دهد. اما حق به چه معناست؟ و اهل حق چه کسانی هستند؟ و چه خصوصیاتی دارند؟ و این که حق دارای چه تقسیماتی است و مصداق حق کدامند؟ و چگونگی ادای حقوق به چه صورت است؟ ادای حق یکی از مقولاتی که به صورت جدی در متون اسلامی به آن پرداخته شده است. امام حسین علیه السلام به عنوان یکی از مصادیق حق در دفاع از آن جان خود را فدا کرد. لذا خداوند در قرآن تصریح می‌کند که حق او را ادا کنیم در این مقاله بر آنیم که چگونگی ادای حق امام حسین علیه السلام را تبیین کنیم. https://imamiya.urd.ac.ir/article_251465.html هدف پژوهش حاضر شناسایی و بررسی مبانی انسان‌شناختی حاکم بر آموزش جنسی بر اساس اندیشه اسلامی بود. روش پژوهش کیفی از نوع استدلالی مبتنی بر تشریح آیات و روایات و دیدگاه متفکران اسلامی در زمینه تبیین مبانی و بررسی تأثیرات آن در آموزش جنسی می باشد. آموزه‌های اسلامی با نگرشی جامع و کل‌گرایانه به انسان، مبانی انسان‌شناختی در آموزش جنسی را پایه‌ریزی می‌کند که موجبات رشد و تعالی همه‌جانبه فرد و اجتماع را پدید آورد. آموزش جنسی مبتنی بر بنیان‌های انسان‌شناسانه‌ای همچون کمال جویی انسان، هدفمندی نیاز جنسی در انسان، مسئولیت پذیری و انتخاب گری انسان در افکار، امیال و رفتار جنسی، توجه به کرامت انسان در نگرش و رفتار جنسی، محوریت نیازها و لذت‌های معنوی در انسان، پرهیز از خودخواهی جنسی، ظرفیت‌های فردی متفاوت در امور جنسی، سیری ناپذیری انسان در مسائل جنسی و انسان دارای خطاهای شناختی، نه تنها مانع انسان تلقی نشده و او را محدود نکرده و به سمت رفتارهای نامطلوب سوق نمی‌دهد، بلکه افزون بر رعایت حدود آزادی، گرایشات انسان را در راستای رسیدن به کمال و سعادت نهایی‌اش تنظیم و جهت‌دهی می‌کند. https://imamiya.urd.ac.ir/article_251466.html گسترش اسلام در ایران، با پیشینه تمدنی ساسانی و آیین زرتشتی، فراتر از فتوحات نظامی به عوامل فرهنگی و دینی وابسته بود. خلافت علی بن ابی‌طالب (ع) (۳۵-۴۰ هجری)، دوره‌ای کوتاه اما اثرگذار، در این فرایند نقش داشت. مسئله این پژوهش، شناسایی عواملی است که پذیرش و تعمیق اسلام را در ایران، به‌ویژه در این دوره، تسهیل کرد. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی درصدد است به سؤال اساسی پاسخ دهد که خلافت علی بن ابی‌طالب (ع) چه تأثیری بر گسترش اسلام در ایران داشته است؟ نگارندگان پژوهش را از دو بعد عدالت و معنویت بررسی کرده‌اند. در بعد عدالت، رفتار برابر او با ایرانیان و توزیع عادلانه منابع، که با نابرابری‌های نظام ساسانی در تضاد بود، گرایش اولیه به اسلام را تقویت کرد و زمینه وفاداری به خاندان او را فراهم نمود. در بعد معنویت، زهد و تعالیم عارفانه او با میراث معنوی ایرانیان هم‌راستا شد و به نهادینه شدن اسلام و شکل‌گیری عرفان اسلامی کمک کرد. یافته‌ها نشان می‌دهد که این دو عامل، بیش از قدرت نظامی، به پذیرش اسلام در کوتاه‌مدت و تثبیت تشیع در بلندمدت منجر شدند. https://imamiya.urd.ac.ir/article_251467.html تعامل با حاکمان نامشروع و جائر از مهم‌ترین و پیچیده‌ترین مسائل فقه سیاسی امامیه، به‌ویژه در عصر غیبت، به شمار می‌آید؛ زیرا پیامدهای گسترده‌ای بر زندگی فردی و اجتماعی شیعیان دارد و نیازمند تحلیل مستدل است. این مقاله با رویکرد توصیفی و تحلیلی، بر اساس متون فقهی، روایات معصومین (ع)، اجماع فقها و دلایل عقلی، مبانی فقهی «تعامل با حاکم جائر» را در دیدگاه صاحب جواهر بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که صاحب جواهر، حاکم جائر را فاقد مشروعیت الهی می‌داند و چارچوب سه‌گانه‌ای برای تعامل ارائه می‌کند: منع مطلق همکاری در امور حرام و اعانت بر ظلم، جواز با کراهت در امور مباح، و استحباب همکاری در راستای حفظ مصالح مؤمنان و دفع مفاسد بزرگ‌تر. همچنین، جواز همکاری در شرایط اکراه، تمایز میان جهاد ابتدایی و دفاعی، و مشروعیت تصرف در اموال حکومتی مانند زکات، خراج و مقاسمه مورد تأکید قرار گرفته است. این رویکرد منسجم، ضمن پایبندی به مبانی، راهبردهای عملی مدیریت زندگی فردی و اجتماعی در مواجهه با حکومت‌های جائر را ارائه می‌دهد. https://imamiya.urd.ac.ir/article_251468.html این پژوهش به تحلیل «انسان‌شناسی عرفانی» از منظر امام صادق (علیه‌السلام) با تمرکز بر ساحت بنیادین «مراتب معرفت قلبی» می‌پردازد. چارچوب نظری، «مبانی هستی‌شناختی» و تحقیق مبتنی بر نظریه «حضرات خمس» است، که بر طبق آن، نظام هستی در پنج مرتبه (عالم ماده، مثال، عقول، ربوبی و کون جامع) سامان یافته و هر مرتبه، تجلی‌گاهی از اسما و صفات الهی محسوب می‌گردد. در رأس این سلسله‌مراتب، «انسان کامل» (کون جامع) به مثابه «عالم صغیر» و بارزترین مظهر «حقیقت محمدیه (ص)»، چکیده‌ای از عالم کبیر و واسطه فیض الهی قلمداد می‌شود. هدف اصلی این تحقیق، تبیین نحوه بازتاب‌یابی این نظام کیهانی در وجود انسان (به‌مثابه نسخه‌ای بالقوه از انسان کامل) بر اساس آموزه‌های امام صادق (علیه‌السلام) است. در این راستا، طیف «مراتب معرفت قلبی»—شامل معرفت ظاهری، باطنی، عقلی، قلبی، شهودی و مراتب عمیق‌تری همچون سرّ، خفّی و أخفّی—به‌عنوان مسیر تکاملی ادراک و شهود حقیقت با محوریت قلب مورد بررسی قرار می‌گیرد. https://imamiya.urd.ac.ir/article_251469.html این پژوهش به بررسی رویکردها و اصول تعامل امام رضا(ع) با مخالفان مذهبی و تحلیل روش‌هایی می‌پردازد که ایشان در مواجهه با گروه‌ها و افراد دارای دیدگاه‌های متفاوت دینی اتخاذ کرده‌اند. امام رضا(ع) در دوران امامت خود با انواع مخالفان فکری و مذهبی، از جریان‌های داخلی تا فرقه‌های خارج از اسلام، روبه‌رو بود. هدف اصلی این تحقیق، تبیین شیوه‌های گفت‌وگوی منطقی، استدلال علمی و احترام متقابل است که امام رضا(ع) در تعامل با مخالفان به کار گرفت و از این طریق، فضایی سازنده برای تبادل اندیشه و تفاهم فراهم آورد. فرضیه تحقیق بر این استوار است که رویکرد امام رضا(ع) همواره مبتنی بر منطق، اخلاق نیکو و احترام به کرامت انسانی بوده است؛ رویکردی که علاوه بر دفاع از آموزه‌های اسلامی، زمینه همزیستی و تفاهم میان مذاهب مختلف را فراهم می‌کرد. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و اتکا به منابع کتابخانه‌ای، مناظرات و گفت‌وگوهای امام رضا(ع) با سه دسته مخالفان سیاسی، مذهبی (فرقه‌های شیعه و اهل‌سنت) و برون‌مذهبی (دگرکیشان) را بررسی می‌کند. https://imamiya.urd.ac.ir/article_252380.html انسان به دلیل برخورداری از شئون مختلف و درگیری ذهنی، پیوسته در معرض فرآموشی و غفلت است و چه بسا، ضروری‌ترین چیزهایی را که در مسیر تکامل خود به آن نیازمند است از یاد می‌برد و در نتیجه با کژی‌ها و کاستی‌های فرآوانی بخصوص در بعد معنوی روبرو می‌شود. فراموشی در عربی معادل «نسیان» است و نسیان که از ماده‌ «نسی» است در لغت به‌معنای از یاد بردن و فراموش کردن چیزی است که قبلاً در ذهن بوده است. در قرآن کریم، در سی و شش آیه به همراه مشتقاتش آمده است. این واژه در شش آیه به معنای «فراموشی ناخواسته»، در یازده آیه به معنای «فراموشی با تداعی غفلت»، و در نوزده آیه به معنای «ترک کردن» استعمال شده است. زیانبارترین نسیان از جهت شدّت، فراموش‌کردن پروردگار متعال است که روشن‌ترین و نیرومندترین وجود و آفریننده‌ی زمین و آسمان می‌باشد. نتیجه‌ی این نسیان، غفلت از خود و فراموش کردن سعادت و خوشبختی خود خواهد بود؛ همان‌طور که نسیان در امور مادّی موجب محرومیت ازآثار و فواید دنیوی است. نیز فراموشی در امور معنوی و روحانی موجب محرومیت از رسیدن به مرتبه عالی کمال و سعادت خواهد شد و این معنی آخرین مرتبه‌ی بدبختی انسان است. شیطان،