پژوهشنامه امامیه

پژوهشنامه امامیه

بررسی تطبیقی تأثیر مبانی منهج‌شناسی امامیه و سلفیه در تفسیر صفت رؤیت (با تأکید بر نظرات سیدکمال حیدری و صالح بن عثیمین)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری وهابیت‌شناسی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 استادیار گروه مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
3 استادیار گروه مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.
چکیده
مبانی منهج‌شناسی امامیه و سلفیه در تفسیرشان از صفات خبریه دخیل است و نپرداختن به آن موجب پنهان‌ماندن تفسیر درست از آیات قرآنی خواهد شد. در این پژوهش با روشی توصیفی - تحلیلی و مقارنه‌ای به مبانی منهج‌شناسی امامیه و سلفیه پرداخته شده است. امامیه در مواجهه با صفات خبریه، منهج اهل بیت (ع) را برگزید‌ه‌اند و بر اساس آن آیات صفات را جزء متشابهات می‌دانند و قائل به تأویل و مجاز با بهره‌مندی از عقل هستند. در طرف مقابل سلفیه با حجیت‌بخشی به تفسیر صحابه و تابعین، بر نقل تأکید دارند و مدعی‌اند سلف منهج و روش ظاهرگرایی را برگزید‌ه‌اند و هرگونه متشابهی در قرآن را نفی و آیات را بر ظاهر آن تفسیر می‌کنند. بر اساس بررسی این نوشتار، تأثیر این اختلاف در مبانی منهج‌شناسی در برداشت از صفت رؤیت از حیث هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و معنا‌شناسی، خود را به‌روشنی نشان می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Comparative Study of the Role of Imami and Salafist Methodological Foundations in their Interpretations of the Divine Attribute of Seeing: Perspectives of Sayyid Kamal al-Haydari and Salih ibn Uthaymin

نویسندگان English

Hassan Khafajeh 1
Mohammad Moeinifar 2
Mostafa Soltani 3
1 PhD student, Wahhabi Studies, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
2 Assistant professor, Department of Islamic Denominations, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
3 Assistant professor, Department of Islamic Denominations, University of Religions and Denominations, Qom, Iran.
چکیده English

The Imami and Salafist methodological foundations significantly influence their interpretations of transmitted divine attributes (al-ṣifāt al-khabariyya). Ignoring this issue can lead to inaccurate interpretations of Quranic verses. This research adopts a descriptive-analytic and comparative method to examine the Imami and Salafist approaches to Quranic exegesis. The Imamiyya follows the approach of Ahl al-Bayt (the Prophet’s household), considering verses on divine attributes as among the ambiguous Quranic verses, and interpreting them metaphorically using reason. In contrast, Salafists prioritize the interpretations of the Prophet’s Companions (Sahaba) and their followers (tabiʿūn), emphasizing transmitted evidence over reason. They assert that the “Salaf” (early Muslims) adhered to the surface meanings of the Quran, rejecting ambiguity or metaphorical interpretation, and taking the verses at face value. Our study highlights the impact of these methodological differences on their interpretations of the divine attribute of seeing, examining the issue from ontological, epistemological, and semantic perspectives.

کلیدواژه‌ها English

Quranic ambiguities (mutashābihāt)
attribute of seeing
those firm in knowledge
Sahaba and tābiʿūn
literalism
metaphorical interpretation of ambiguous Quranic verses
قرآن کریم
ابن‌العثیمین، محمدصالح (1413 ق)؛ مجموع الفتاوی؛ جمع و ترتیب: فهد بن ناصر بن إبراهیم السلیمان؛ ریاض: دار الوطن - دار الثریا.
ــــــــــــــــــــــ (1419 ق)؛ شرح العقیدة الواسطیة؛ المحقق:سعد فواز الصمیل؛ ریاض: دار ابن‌الجوزی.
ــــــــــــــــــــــ (1436 ق)؛ تفسیر القرآن؛ عربستان: مؤسسة‌ الشیخ‌ محمد بن‌ صا‌لح‌ العثیمین‌ الخیریة.
ــــــــــــــــــــــ [بی‌تا]؛ شرح لمعة الاعتقاد الهادی إلى سبیل الرشاد ابن‌قدامه؛ تحقیق: عبدالله بن احمد؛ بیروت: مؤسسة الرسالة.
ابن‌بابویه، محمد بن علی [بی‌تا]؛ الأمالی؛ تحقیق؛ احمد عابدی: تهران: کتابخانه اسلامیه.
ابن‌تیمیه، احمد بن عبدالحلیم (1408 الف)؛ التفسیر الکبیر؛ تحقیق: عبدالرحمن عمیره؛ چ اول، بیروت: دار الکتب العلمیه.
ــــــــــــــــــــــ (1408 ب)؛ مجموع فتاوی الکبری؛ محقق: مصطفی عبدالقادر عطا؛ بیروت: دار الکتب العلمیة.
ــــــــــــــــــــــ (1427 ق)؛ درء التعارض بین العقل و النقل؛ محقق: سیدمحمد سید و صادق ابراهیم؛ قاهره: دار الحدیث.
ــــــــــــــــــــــ [بی‌تا]؛ المقدمة فی اصول التفسیر؛ بیروت: دار مکتبة الحیاة.
ــــــــــــــــــــــ (1424 ق)؛ العقیدة الواسطیه؛ ریاض: دار ابن‌الجوزی.
ــــــــــــــــــــــ (1425 ق)؛ مجموع فتاوی و رسائل؛ مدینه منوره: وزارة الشؤون الإسلامیة و الأوقاف و الدعوة و الإرشاد.
ابن‌قیم جوزیه، محمد بن ابی‌بکر (1418 ق)؛ مختصر الصواعق المرسله علی الجهمیه و المعطله؛ تلخیص: محمد ابن موصلی؛ تحقیق؛ رضوان جامع؛ بیروت: دار الفکر.
ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر (1419 ق)؛ تفسیر القرآن العظیم؛ بیروت: [بی‌نا].
اسعدی، محمد و همکاران (1390 ش)؛ آسیب‌شناسی جریان‌های تفسیری؛ چ دوم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
اسما‌عیل‌، محمد بکر (1411 ق)؛ ابن‌‌جریر طبری و منهجه‌ فی‌ التفسیر؛ [بی‌جا]: دار المنا‌ر.
آلوسی، محمود بن عبدالله (1415 ق)؛ روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی؛ تحقیق: علی عبدالباری عطیه؛ بیروت: دار الکتب العلمیة.
برازش، علیرضا (1396 ش)؛ تفسیر اهل بیت (ع)؛ مترجمان: سیدرسول بهشتی‌نژاد، هابیل جوانی و مصطفی خلاش؛ تهران: امیرکبیر.
برقی، احمد بن محمد [بی‌تا]؛ المحاسن؛ تصحیح و تعلیق: سیدجلال‌الدین محدث؛ قم: دار الکتب الإسلامیة.
توکلی محمدی، نرجس و عبدالعلی فقهی‌زاده (1394 ش)؛ «رویکردهای معنایی به وقوع مجاز در متون روایی و تأثیر آن در فهم و ترجمه صحیح روایات»؛ دو فصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات ترجمه قرآن وحدیث، دوره 2، ش 3.
حیدری، سیدکمال (1385 ش)؛ التوحید: بحوث تحلیلیه؛ به قلم جواد علی کسار؛ قم: دار الفراقد.
ــــــــــــــــــــــ (1391 ش)؛ التوحید عند ابن‌تیمیه؛ به قلم خلیل العاملی؛ تهران: مشعر.
ذهبی، محمد بن احمد (1414 ق)؛ سیر أعلام النبلاء؛ محقق: شعیب ارناووط؛ بیروت: مؤسسة الرسالة.
ذهبی، محمدحسین [بی‌تا]؛ التفسیر و المفسرون؛ بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
راد، علی (1390 ش)؛ مبانی کلامی امامیه در تفسیر قرآن کریم؛ تهران: سخن.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412 ق)؛ مفردات فی غریب‌ القرآن؛ تصحیح:‌ صفوان عدنان داوودی؛ بیروت: دار الشامیة.
زرقانی، محمد عبدالعظیم (1424 ق)؛ مناهل العرفان فی علوم القرآن؛ محشی: احمد شمس‌الدین؛ بیروت: دار الکتب العلمیة.
زرکشی، أبوعبدالله بدرالدین محمد (1376 ق)؛ البرهان فی علوم القرآن؛ تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم؛ بیروت: دار إحیاء الکتب العربیة عیسى البابى الحلبی وشرکائه.
سیدرضی (1399 ش)؛ نهج البلاغه؛ مترجم: سیدجعفر شهیدی؛ تهران: علمی و فرهنگی.
شیخ مفید، محمد بن نعمان العکبری البغدادی (1413 ق)؛ اوائل المقالات فی المذاهب مختارات؛ تحقیق: ابراهیم انصاری زنجانی؛ قم: المؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید.
صدرالدین الشیرازی، محمد بن ابراهیم [بی‌تا]؛ متشابهات القرآن؛ با تعلیق و تصحیح و مقدمه جلال‌الدین آشتیانی؛ قم: دفتر تبلیغات‌ ‌اسلامی.
صدوق، ابن‌بابویه محمد بن علی (1416 ق)؛ التوحید؛ قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
ــــــــــــــــــــــ (1366 ش)؛ شرح اصول کافی؛ تصحیح: محمد خواجوی؛ تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی.
عیاشی، محمد بن مسعود (1380 ش)؛ تفسیر العیاشی؛ مصحح؛ هاشم رسولی؛ تهران: مکتبة العلمیة الاسلامیه.
فتال نیشابوری، محمد بن احمد (1375 ش)؛ روضة الواعظین؛ قم: الشریف الرضی.
فیض کاشانی، محمّد بن مرتضى (1349 ش)؛ الاصول الاصلیه؛ مصحح: جلال‌الدین حسینی ارموی محدث؛ تهران: سازمان چاپ دانشگاه.
قاضی عبدالجبار، ابوالحسن [بی‌تا]؛ المغنی فی ابواب التوحید و العدل؛ تحقیق: خضر محمد نبها؛ بیروت: دار الکتب العلمیه.
کلینی، محمد بن‌ یعقوب (1393 ش)؛ اصول الکافی؛ تهران: دار الثقلین.
مجلسی، محمدتقی (1403 ق)؛ بحار الانوار؛ بیروت: دار احیاء التراث العربی.
محمدی ری‌شهری، محمد [بی‌تا]؛ دانشنامه قرآن و حدیث؛ مترجم: حمیدرضا شیخی؛ قم: دار الحدیث.
مغراوی، محمد (1405 ق)؛ المفسرون‌ بین‌ التأ‌ویل‌ و الاثبا‌ت‌ فی‌ آیا‌ت‌ الصفا‌ت‌؛ [بی‌جا]: دار طیبه.
نقیئی، عباس (1388 ش)؛ «محکم و متشابه (حکمت متشابهات - تأویل متشابهات)»؛ نشریه کتاب قرآن در آینه پژوهش.