پژوهشنامه امامیه

پژوهشنامه امامیه

ترجیح باورهای حسی بر ظواهر نصوص دینی در کلام امامیه با تأکید بر آثار شیخ صدوق، شیخ مفید و سید مرتضی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری کلام امامیه، دانشگاه تهران (پردیس فارابی)، قم، ایران
2 استاد گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه تهران (پردیس فارابی)، قم، ایران
چکیده
عالمان دینی و از جمله متکلمان امامیه در موارد متعددی نصوص دینی را تأویل کرده‌اند؛ یعنی ظواهر نصوص دینی را کنار گذارده و معنایی غیرظاهری برای آنها ارائه نموده‌اند. سرچشمه چنین اقدامی بیشتر این است که اندیشمندان پیش‌گفته معنای ظاهری آیه یا روایتی را با یکی از باورهای خود – که گاه از آموزه‌های وحیانی اخذ شده است، گاهی متکی بر احکام عقل نظری یا عملی است و گاهی در محسوسات و مجرّبات ایشان ریشه دارد - ناسازگار یافته‌اند و آن باور را بر معنای ظاهری آیه یا روایت ترجیح داده‌اند. این نوشتار با روش کتابخانه‌ای و با تمرکز بر آثار شیخ صدوق، شیخ مفید و سید مرتضی، آن دسته از تأویلات ایشان را که در آنها باورهای حسی و تجربی بر ظواهر نصوص دینی ترجیح یافته است، مورد بحث و تحلیل و مقایسه قرار می‌دهد. این تحلیل و مقایسه، شباهت‌ها و تفاوت‌های تأویل در اندیشۀ متکلمان پیش‌گفته را آشکار می‌کند و از این رهگذر، تصویر روشن‌تری از رویکرد کلامی و میزان پایبندی ایشان به ظواهر نصوص دینی به دست می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Primacy of Sensory Beliefs over Apparent Meanings of Religious Texts in Imami Theology, Focusing on the Works of al-Shaykh al-Ṣadūq, al-Shaykh al-Mufīd, and al-Sharīf al-Murtaḍā

نویسندگان English

Hamed Fayazi 1
Reza Berenjkar 2
1 PhD student, Imami Theology, University of Tehran (College of Farabi), Qom, Iran
2 Professor, Department of Islamic Philosophy and Theology, University of Tehran (College of Farabi), Qom, Iran
چکیده English

There are many cases where religious scholars, including Imami theologians, have opted for non-literal interpretation of religious texts. This practice occurs when scholars perceive a conflict between the literal meaning of a Quranic verse or hadith and one of their beliefs—whether rooted in revealed doctrines, judgments of theoretical or practical reason, or sensory and experimental knowledge—and then prioritize their beliefs over the literal meaning of the verse or hadith. This article analyzes and compares the interpretations in the works of al-Shaykh al-Ṣadūq, al-Shaykh al-Mufīd, and al-Sayyid al-Murtaḍā where sensory and experimental beliefs take precedence over the literal meaning of religious texts. The analysis and comparison aim to reveal the similarities and differences in interpretation among these theologians, providing a clearer picture of their theological approaches and the extent of their commitment to the literal meanings of religious texts.

کلیدواژه‌ها English

taʾwīl
sense
experience
literal meaning
scripturalism
rationalism
ابن‌بسطام، عبدالله و حسین ابن بسطام (1411 ق)؛ طب الأئمة (ع)؛ تصحیح: محمدمهدی خرسان؛ قم: دار الشریف الرضی.
ابن‌حنبل، أحمد بن محمد (1421 ق)؛ مسند الإمام أحمد بن حنبل؛ تصحیح و تحقیق: شعیب الأرنؤوط، عادل مرشد، و دیگران؛ بیروت: مؤسسة الرسالة.
ابن‌قولویه، جعفر بن محمد (1356 ش)؛ کامل الزیارات؛ تصحیح و تحقیق: عبدالحسین امینی؛ نجف: دار المرتضویة.
امین، محسن (1403 ق)؛ أعیان الشیعة؛ بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
برقی، احمد بن محمد بن خالد (1371 ش)؛ المحاسن؛ تصحیح: جلال‌الدین محدث؛ قم: دار الکتب الإسلامیة.
ترمذی، محمد بن عیسی (1975 م)؛ سنن الترمذی؛ تحقیق و تعلیق: احمد محمد شاکر، محمد فؤاد عبدالباقی و ابراهیم عطوة عوض؛ مصر: شرکة مکتبة ومطبعة مصطفی البابی الحلبی.
راوندی، قطب‌الدین سعید بن هبة‌الله (1409 ق)؛ الخرائج و الجرائح؛ قم: مؤسسه امام مهدی (عج).
سید حمیری، اسماعیل بن محمد (1420 ق)؛ دیوان السید الحمیری؛ تصحیح: ضیاء حسین أعلمی؛ بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
سید مرتضی، علی بن حسین (1998 م)؛ أمالی؛ تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم؛ قاهره: دار الفکر العربی.
شاکر، محمدکاظم (1376 ش)؛ روش‌های تأویل قرآن: معناشناسی و روش‌شناسی تأویل در سه حوزه روایی، باطنی و اصولی؛ قم: مؤسسه بوستان کتاب.
شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه (1362 ش)؛ الخصال؛ تصحیح و تحقیق: علی‌اکبر غفاری؛ قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
______________ (1385 ش)؛ علل الشرائع؛ قم: کتاب‌فروشی داوری.
______________ (1403 ق)؛ معانی الأخبار؛ تصحیح و تحقیق: علی‌اکبر غفاری؛ قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
______________ (1414 ق)؛ الإعتقادات؛ قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
شیخ مفید، محمد بن محمد بن النعمان (1413 الف)؛ أوائل المقالات فی المذاهب والمختارات؛ قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
______________ (1413 ب)؛ المسائل السرویة؛ قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
______________ (1413 ج)؛ المسائل العکبریة؛ قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
______________ (1413 د )؛ تصحیح إعتقادات الإمامیة؛ قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
طبرانی، سلیمان بن احمد (1415 ق)؛ المعجم الکبیر؛ تصحیح و تحقیق: حمدی بن عبدالمجید السلفی؛ قاهره: مکتبة ابن‌تیمیة.
قمی، علی بن ابراهیم (1404 ق)؛ تفسیر القمی؛ تصحیح و تحقیق: سیدطیب موسوی جزایری؛ قم: دار الکتاب.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407 ق)؛ الکافی؛ تصحیح و تحقیق: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی؛ تهران: دار الکتب الاسلامیة.