پژوهشنامه امامیه

پژوهشنامه امامیه

اصول و مبانی مذاکره از دیدگاه قرآن و روایات معصومان علیهم السلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه الهیات واحد ایلام، دانشگاه آزاد اسلامی ایلام، ایلام، ایران
2 کارشناسی ارشد الهیات و معارف اسلامی، دانشیار معلم، دبیر آموزش و پرورش دره شهر، ایلام، ایران
10.22034/jis.2025.243122
چکیده
مذاکره بخش مهمی از ارتباطات میان‌فردی را تشکیل می‌دهد و مستلزم فراگیری مهارت‌ها و شیوه‌های برقراری ارتباط مؤثر است. فقدان این مهارت‌ها می‌تواند پیامدهایی چون ترس، احساس گناه، سرزنش، شرم، سردی روابط، گسست ارتباطی و در مواردی، بروز تنش‌های شدید در روابط خانوادگی و اجتماعی را به همراه داشته باشد. با رجوع به قرآن کریم و تأمل در آیات الهی می‌توان دریافت که از منظر این کتاب آسمانی، مذاکره زمانی سازنده و ثمربخش است که بر پایه‌های عقلانیت، حکمت و استدلال استوار باشد؛ آن‌گونه که در اصطلاح قرآنی از آن با عنوان «جدال احسن» یاد شده است. چنین مذاکره‌ای، نه‌تنها به رشد و تعالی فرد و جامعه می‌انجامد، بلکه امنیت و آرامش را نیز به همراه دارد. این معنا را می‌توان در ماجرای حضرت یوسف؟ع؟ مشاهده کرد؛ آنجا که خداوند از «برهان پروردگار» سخن می‌گوید، برهانی که بدون تردید مورد پذیرش حضرت یوسف؟ع؟ قرار گرفت و نقش مؤثری در هدایت و پایداری او در برابر وسوسه ایفا کرد. از این‌رو، تحقق مؤلفه‌های یادشده تنها در پرتو ایمان، بندگی و تقوا امکان‌پذیر است. بر این اساس، گفتگویی که فاقد پشتوانۀ علمی باشد و بر پایۀ دروغ، تمسخر یا انگیزه‌هایی ناسالم صورت گیرد، نه‌تنها سودی در پی نخواهد داشت، بلکه پیامدهایی چون اضطراب، پرخاشگری و گسست روابط را نیز به دنبال خواهد داشت. از منظر قرآن کریم، سخن‌گفتن باید واجد ویژگی‌هایی چون حکمت، قاطعیت، بلاغت، و جدال احسن باشد. افزون بر این، حفظ حرمت افراد و پرهیز از آفات زبانی، همچون تمسخر، دروغ، غیبت و بدزبانی، از مهم‌ترین اصولی است که در ارتباط کلامی شایسته و مؤثر باید رعایت گردد.
 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Principles and Foundations of Negotiation from the Perspective of the Qur'an and the Narrations of the Infallibles (AS)

نویسندگان English

akhtar soltani 1
parvin makeh 2
1 Assistant Professor, Department of Theology, Ilam Branch, Islamic Azad University, Ilam, Iran
2 M.A. in Theology and Islamic Studies, Teacher Educator, Instructor at the Department of Education, Darreh Shahr, Ilam, Iran
چکیده English

Negotiation constitutes a significant part of interpersonal communication and requires the acquisition of skills and methods for establishing effective interactions. The lack of such skills can lead to consequences such as fear, guilt, blame, shame, strained relationships, communication breakdowns, and, in some cases, severe tensions in familial and social relations. By referring to the Holy Qur'an and reflecting on divine verses, it becomes evident that, from the perspective of this sacred scripture, negotiation is constructive and fruitful only when it is based on rationality, wisdom, and sound reasoning—referred to in Qur'anic terminology as “al-Jidāl al-al-Aḥsan” (the best argument). Such negotiation not only fosters individual and societal growth but also ensures security and tranquility. This concept can be observed in the story of Prophet Yūsuf [Joseph] (AS), where Allah speaks of the “proof from the Lord”—a proof that undoubtedly convinced Yūsuf (AS) and played a crucial role in his guidance and steadfastness against temptation. Therefore, the realization of these components is only possible through faith, devotion, and piety. Accordingly, a discussion lacking a scholarly (i.e. rational) foundation and based on falsehood, mockery, or unhealthy motives will not only be futile but will also lead to consequences such as anxiety, aggression, and the breakdown of relationships. From the Qur'anic perspective, speech must possess qualities such as wisdom, firmness, eloquence, and al-Jidāl al-al-Aḥsan. Additionally, maintaining respect for individuals and avoiding verbal pitfalls—such as mockery, lies, backbiting, and foul language—are among the most important principles that must be observed in proper and effective communication.

کلیدواژه‌ها English

negotiation
faith
devotion
piety
قرآن کریم
نهج‌البلاغه
برزنونی، محمد علی (1384)، «اسلام، اصالت جنگ یا اصالت صلح؟»، مجله حقوقی بین‌المللی، شماره 33،
               ص73-157.
حمیدالله، محمد (1375ق)، نامه‌ها و پیمان‌های سیاسی حضرت محمد(ص) و اسناد صدر اسلام، ترجمه:
            سیدمحمد حسینی، تهران: سروش.
خالوزاده، سعید (1391)، حقوق دیپلماتیک و کنسولی، تهران: سمت.
دهقانپور، علیرضا؛ صادقی گل، بهناز (1400)، «قواعد مذاکره در بررسی آیات مرتبط با خانواده»، مشکو‌ة، شماره 150،
               ص130-147.
راتب عرموش، احمد (۱۳۹۴)، نظامی پیامبر اکرم(ص)، فرماندهی سیاسی، ترجمه عبدالله حسینی، قم: دارالعلم.
رسولی محلاتی، سیدهاشم (1390)، تاریخ اسلام؛ از پیدایش عرب تا پایان خلافت عثمان، تهران: مرکـز مطالعات
               عالی بین‌المللی دانشگاه تهران.
رشید، احمد (1353)، اسلام و حقوق بین‌الملل عمومی، ترجمه حسین سـیدی، تهـران: مرکـز مطالعات عالی
               بین‌المللی دانشگاه تهران.
شاهرودی، محمدرضا؛ قاسمی شوب، محمد (1400)، «مذاکرۀ سیاسی در سیرۀ امیرالمؤمنین علی(ع)؛ اصول و اهداف»،
             پژوهش‌های نهج‌البلاغه، شماره 68، ص 145-168.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1374ش)، المیزان، قم: دفتر نشر اسلامی.
طبرسی، فضل بن حسن (1372)، ترجمه مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، ترجمه محمد بیستونی، تهران: فراهانی.
فارسی، جلال‌الدین (۱۳۶۲پیامبری و جهاد، تهران: مؤسسه انجام کتاب.
فیض کاشانی، ملامحسن (1415ق)، تفسیر صافی، تهران: انتشارات صدر.
قاسمی شوب، محمد (1401)، «گونه‌شناسی اهداف مذاکرۀ سیاسی در سیرۀ نبوی»، مطالعات دولت‌پژوهی در
جمهوری اسلامی ایران، شماره 1، ص11-39.
قانع، احمد؛ جهاندوست دالنجان، مسعود؛ آهنگر، احسان (1397)، «مبـانی فقهـی حمایـت حکومـت
اسلامی از کشورهای اسلامی»، دوفصلنامه دانش سیاسی، شماره 1، ص163-187.
مجلسی، محمدباقر (۱۳۶۳بحار الأنوار، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مرتضی عاملی، جعفر (1385)، سیرت جاودانه، ترجمه و تلخیص کتاب الصحیح من سیرة النبـی الاعظـم،
محمد سپهری، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
مکارم شیرازی، ناصر (1374ش)، تفسیر نمونه، تهران: دار‌الکتب الإسلامیة.
منتظری، علی (1401)، راهبرد قرآن کریم و رسول اکرم(ص) در مذاکره با دشمن، پایان‌نامه کارشناسی ارشد،
دانشگاه امام صادق(ع)، دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد.