پژوهشنامه امامیه

پژوهشنامه امامیه

بررسی چگونگی انحراف عالمان دینی با تأثیرپذیری از حب دنیا و رذایل ناشی از آن با تأکید بر آیۀ 175 سورۀ اعراف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجو دکتری گروه علوم قرآن و حدیث و زبان و ادبیات عرب، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران،ایران
2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث و زبان و ادبیات عرب، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران،ایران.
3 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث و زبان و ادبیات عرب، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران،ایران
10.22034/jis.2026.536336.2045
چکیده
در هر جامعه‌ای سعادت و شقاوت دنیوی و اخروی در گرو عمل به دستورات الهی است؛ زیرا هم منطبق بر فطرت انسانی است و هم جهت‌گیری صحیح با تمسک به آن‌ها امکان پذیر است. انبیا و جانشینان منصوص آن‌ها و سپس عالمان دینی عهده‌دار مسئولیت آموزش و تعلیم دستورات الهی هستند و نقش عالمان دین در هر زمانی چه در عصر حضور انبیا و چه در عصر حاضر، بسیار مهم و خطیر است. بنابراین، شایسته است عمل به دستورات الهی، سیرۀ همیشگی آنان باشد؛ زیرا حضور عالمانِ غیرعامل به دین، گاه زمینه‌ساز دلسردی، بدبینی و حتی بروز انحراف و فساد در جامعۀ دینی می‌شود.
در این مقاله که به روش توصیفی-تحلیلی نگاشته شده است، قرآن کریم و روایات علت اصلی انحراف عالمان دینی را حب دنیا دانسته است. حب دنیا رذایل ناپسندی همچون تکبر، بخل و عداوت را در انسان فعال کرده و پویایی این صفات ناپسند، رذیله‌ای ناپسندتر همچون حسد را سبب می‌شوند که در روایات، سوزانندۀ‌ ایمان شمرده شده است. عالِم دینی اگر با توجیهات ناصحیح به دنیای مذموم گرایش یابد و در آن مسیر گام نهد، به عالمی ضعیف‌الایمان بدل می‌شود؛ حضوری که در جامعۀ دینی می‌تواند انحرافاتی پدید آورد که گاه جبران آن‌ها ممکن نیست.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

An Examination of How Religious Scholars Deviate Under the Influence of Love of the World (Ḥubb al-Dunyā) and the Vices Arising from It, with an Emphasis on Verse 175 of Surah al-Aʿrāf (7:175)

نویسندگان English

maryam khosravani 1
Ahmad Reza Gha'ei 2
Seyyedeh Fatemeh Hashemi 3
1 Ph.D. candidate, Department of Quran & Hadith Sciences and Arabic Language & Literature, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Qur'an & Hadith Sciences, and Arabic Language and Literature, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Qur'an & Hadith Sciences, and Arabic Language and Literature, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran
چکیده English

In every society, worldly and otherworldly prosperity and misery depend on adherence to divine commandments (and acting upon them); for they are both in accordance with human nature (fiṭrah) and enable correct orientation through adherence to them. The prophets, their explicitly designated successors, and subsequently religious scholars bear the responsibility of teaching and instruting divine commandments. The role of religious scholars in every era, whether in the age of the prophets or in the present age, is very important and critical. Therefore, it is fitting that acting upon divine commandments would be their constant practice; for the presence of scholars who do not practice their religion can sometimes pave the way for discouragement, cynicism, and even the emergence of deviation and corruption in the religious community. This article, written using a descriptive-analytical method, finds that the Holy Qur'an and traditions consider love of the world (ḥubb al-dunyā) to be the main cause of deviation among religious scholars. Love of the world activates reprehensible vices such as arrogance, stinginess, and animosity in a person, and the dynamism of these unpleasant traits gives rise to an even more unpleasant vice like envy, which in traditions is considered to burn away faith. If a religious scholar, through incorrect justifications, inclines towards the blameworthy world and treads that path, he becomes a scholar of weak faith; his presence in the religious community can create deviations that are sometimes impossible to rectify.

کلیدواژه‌ها English

Religious Scholars
Deviation
Love of the World (Ḥubb al-Dunyā)
Envy (Ḥasad)
قرآن کریم.
‌ابن‌ابی‌فراس، ابوالحسین ورام (1363)، مجموعۀ ورام، ترجمۀ محمدرضا عطائی، مشهد: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
ابن‌اشعث کوفی، محمد (بی‌تا)، الجعفریات، تهران: مکتبة نینوی الحدیثة.
ابن‌فارس، احمد (1404ق)، معجم مقاییس اللغة، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
ازهری، محمد بن احمد (1421)، تهذیب اللغة، بیروت: دار إحیاء تراث العربی.
بابایی، احمدعلی (1382ش)، برگزیدۀ تفسیر نمونه، تهران: دارالکتاب الإسلامی.
بحرانی، سیدهاشم (1416ق)، البرهان فی تفسیر القرآن، تهران: بنیاد بعثت.
بحرانی، میثم بن علی (1362ش)، شرح نهج البلاغة، بی‌جا: دفتر نشر الکتاب.
تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (1410)، غرر الحکم ودرر الکلم، مصحح: سیدمهدی رجایی، قم: دارالکتاب الاسلامیة.
جوادی آملی، عبدالله (1372ش)، شریعت در آیینۀ معرفت، قم: مرکز نشر فرهنگی رجاء.
حر عاملی، محمد بن حسن (1364)، وسائل الشیعة، قم: آل البیت؟عهم؟.
خمینی، روح‌الله (1394ش)، چهل حدیث، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
دهخدا، علی‌اکبر (1377ش)، لغت‌نامه، تهران: مؤسسۀ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق)، مفردات ألفاظ قرآن، بیروت: دارالقلم.
ری‌شهری، محمد (1416)، میزان الحکمة، قم: دارالحدیث.
زبیدی، محمد بن محمد (1414ق)، تاج العروس، بیروت: دار الفکر.
سید رضی، محمد بن حسین بن موسی (بی‌تا)، نهج البلاغة، ترجمۀ محمدعلی انصاری قمی، تهران: انتشارات نوین.
شبر، عبدالله (1378ش)، تفسیر شبر، بیروت: دار البلاغة.
شریف لاهیجی، محمد بن علی (1373ش)، تفسیر شریف لاهیجی، تهران: دفتر نشر داد.
طباطبائی، سیدمحمدحسین (1388ش)، شیعه در اسلام، قم: مؤسسۀ بوستان کتاب.
طباطبائی، سیدمحمدحسین (1417ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیه قم.
طبرسی، فضل بن حسن (1338ش)، مجمع البیان، تهران: مکتبة العلمیة.
طبرسی، فضل بن حسن (1412ق)، مکارم الأخلاق، قم: انتشارات شریف.
طریحی، فخرالدین (1375ش)، مجمع البحرین، تهران: مرتضوی.
غزالی، محمد بن محمد (1361)، کیمیای سعادت، تهران: خدیوجم.
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1382ش)، المحجة البیضاء، قم: جامعۀ مدرسین.
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1399ق)، الصافی، بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1403ق)، المحجة البیضاء فی تهذیب الأحیاء، بیروت: مؤسسة الاعلمی.
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (بی‌تا)، مفاتیح الشرایع، قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی.
قرشی، سیدعلی‌اکبر (1371)، أحسن الحدیث، قم: جامعۀ مدرسین.
کاشانی، ملافتح‌الله (1336ش)، تفسیر منهج الصادقین فی إلزام المخالفین، تهران: کتابفروشی محمدحسن علمی.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق)، أصول کافی، تهران: دارالکتب الاسلامیة.
مجلسی، محمدباقر (1403ق)، بحار الأنوار، مصحح: جمعی از محققان، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
مجلسی، محمدباقر (بی‌تا) (الف)، احتجاجات (ترجمۀ جلد 9 بحار الانوار)، تهران: اسلامیه.
مجلسی، محمدباقر (بی‌تا) (ب)، بنادر البحار، شارح و مترجم: علی‌نقی فیض‌الاسلام اصفهانی، تهران: فقیه.
محاسبی، حارث بن اسد (1390ق)، الرعایة لحقوق الله، ترجمه محمودرضا افتخارزاده، تهران: جامی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1377ش)، آموزش عقاید، تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل سازمان تبلیغات اسلامی.
مصطفوی، حسن (1360ش)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
نجفی، محمدحسن (1421)، جواهر الکلام فی شرح شرایع الإسلام، قم: جامعۀ مدرسین.
نراقی، احمد بن محمدمهدی (1348ش)، معراج السعادة، تهران: حوزۀ علمیۀ اسلامی.
نراقی، ملامهدی (1312ش)، جامع السعادات، چاپ سنگی.
نراقی، ملامهدی (1372ق)، علم اخلاق اسلامی، ترجمۀ سید‌جلال‌الدین مجتبوی، تهران: انتشارات حکمت.