پژوهشنامه امامیه

پژوهشنامه امامیه

بررسی اشتراط ایمان در صحت عبادات مخالف مذهب، از دیدگاه امامیه و اهل سنت با تأکید بر دیدگاه امام خمینی(ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
عبدالصمد علی ابادی 1
مصطفی شاکری 2
1 استادیار گروه فقه و حقوق امامیه، دانشگاه مذاهب اسلامی،تهران ،ایران
2 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق، دانشگاه مذاهب اسلامی، تهران، ایران
10.22034/jis.2025.428147.1922
چکیده
یکی از مباحث بحث برانگیز، شرط ایمان یعنی ولایت ائمه علیهم السلام در صحت عبادات مخالفین مذهب است، سوال تحقیق این است که آیا پذیرش ولایت ائمه علیهم السلام شرط صحت عبادات است یا خیر؟ برخی از فقهای امامیه معتقدند که پذیرش ولایت ائمه(ع) شرط صحت و قبولی اعمال عبادی است. در مقابل، گروهی دیگر بر این باورند که ولایت شرط صحت نیست، بلکه شرط قبولی اعمال است. این شرط در آثار اندیشمندان اهل سنت نیز بازتاب داشته، منتهی در مفهوم ولایت با امامیه اختلاف دارند. امام خمینی(ره) در آثار خود هر دو دیدگاه را مطرح کرده است. پژوهش حاضر به روش توصیفی تحلیلی نشان می دهد که دیدگاه کسانی که ولایت ائمه علیهم السلام را شرط صحت عبادات می دانند با اشکالاتی مواجه است. نتیجه آنکه، پژوهش حاضر با بررسی دیدگاه‌های مختلف، دو راه‌حل برای صحت عبادات مخالفین مذهب ارائه می‌دهد: اول، ارائه تفسیری متفاوت از ولایت که حتی با پذیرش نظریه اشتراط، بتوان به صحت عبادات اهل سنت حکم کرد؛ دوم، استناد به شواهدی که نشان می‌دهد نظر نهایی ائمه علیهم السلام مبنی بر صحت اعمال مخالفین مذهب است.
کلیدواژه‌ها
ولایت اهل بیت ع
شروط صحت عبادات
شروط قبولی عبادات
شرط ایمان
عبادات مخالف مذهب
موضوعات

عنوان مقاله English

An Examination of Requiring Faith (Īmān) for the Validity of Worship by Adherents of Other Schools of Thought, from the Perspective of Imamiyyah (Twelver Shi'a) and Ahl al-Sunnah with an Emphasis on the View of Imam Khomeini (RA)

نویسندگان English

Abdolsamad Aliabadi 1
mostafa shakeri 2
1 Assistant Professor, Department of Imami Jurisprudence and Law, Islamic Denominations University, Tehran, Iran
2 Ph.D. Candidate, Jurisprudence and the Foundations of Law, Islamic Denominations University, Tehran, Iran
چکیده English

One of the challenging topics in the field of comparative jurisprudence (fiqh muqāran) is the condition of faith (īmān), meaning allegiance [and loyalty] (wilāyah) to the Imams (AS), for the validity of worship performed by followers of other Islamic schools of thought. The research question is whether accepting the wilāyah of the Imams (AS) is a condition for the validity of worship or not. Some Imami jurists believe that wilāyah is a condition for the validity and acceptance of devotional acts. In contrast, another group holds that wilāyah is not a condition for validity but rather a condition for acceptance. The reflection of this view is also seen in the works of some Ahl al-Sunnah scholars, although their understanding of the concept of "wilāyah" differs from the Imami perspective. Imam Khomeini (RA) has presented both views in his works; in some instances, he asserts that the acts of a person who has not accepted wilāyah are invalid, and elsewhere he emphasizes the validity of their acts. The present research, using a descriptive-analytical method, shows that the view of those who consider the wilāyah of the Imams (AS) as a condition for the validity of worship faces certain problems. Finally, by examining various perspectives, this research offers two solutions for the validity of worship by followers of other schools: 1) Providing a different interpretation of wilāyah in such a way that, even accepting the theory of conditionality, one can rule on the validity of the acts of Ahl al-Sunnah; 2) Citing evidence indicating that the definitive view of the Imams (AS) implies the validity of the acts of followers of other schools. These two approaches not only do not conflict with the principle of Islamic unity but can also provide a basis for greater rapprochement and convergence among Muslims.

کلیدواژه‌ها English

Wilāyah of Ahl al-Bayt (AS)
Conditions for Validity of Worship
Conditions for Acceptance of Worship
Condition of Faith (Īmān)
Worship by Adherents of Other Schools
آخوند خراسانی، محمدکاظم (بی‌تا)، کفایة الأصول، قم: آل‌البیت لاحیاء التراث.
ابن‌اثیر، مجدالدین (1399ق)، النهایة فی غریب الحدیث والأثر، بیروت: المکتبه العلمیه.
ابن‌تیمیه، احمد بن عبدالحلیم (1406ق)، منهاج السنة النبویة فی نقض کلام الشیعة القدریة، ریاض: جامعة الإمام
محمد بن سعود الاسلامیة.
ابن‌عدی، أبو أحمد (1418ق)، الکامل فی ضعفاء الرجال، بیروت: الکتب العلمیه.
ابن‌عساکر، علی بن حسن (1415ق)، تاریخ دمشق، بی‌جا، بی‌نا.
ابن مغازلی، علی بن محمد (1424ق)، مناقب علی، صنعاء: دارالآثار.
ابن‌منظور انصاری، محمد بن مکرم (1414 ق)، لسان العرب، بیروت: دار صدر
ابوزهره، محمد (بی‌تا)، الإمام الصادق(ع): حیاته وعصره، آرائه وفقهه، بی‌جا: دارالفکر العربی.
ترمذی، محمد بن عیسى (1998)، الجامع الکبیر، سنن الترمذی، المحقق: بشار عواد معروف، بیروت: دارالغرب
الإسلامی‌.
جبار گلباغی، سیدعلی (1392)، «تبیین و بررسی صحت و فساد از منظر دانشیان اصول»، مطالعات اسلامی، فقه و اصول،
ش2 (93)، ص75-96.
جندی، عبدالحلیم (بی‌تا)، الإمام جعفر الصادق(ع)، مصر: دارالمعارف.
حر عاملی، محمد بن حسن (1409)، وسائل الشیعة، قم: مؤسسه آل‌البیت لاحیاء التراث.
حسکانی، عبیدالله بن عبدالله (بی‌تا)، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، بی‌جا: مؤسسه الطبع والنشر.
حکیم، سیدمحسن (بی‌تا)، حقائق الأصول، بی‌جا: مکتبه بصیرتی.
خوارزمی، موفق بن احمد (1411ق)، المناقب، بی‌جا: مؤسسه النشر الاسلامی.
دوانی، جلال‌الدین (1420ق)، الحجج الباهرة فی افحام الطائفة الکافرة الفاجرة، بی‌جا، بی‌نا.
دیلمی، شیرویه بن شهردار (1406ق)، الفردوس بمأثور الخطاب، بیروت: دارالکتب العلمیه.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1404ق)، المفردات فی غریب القرآن، بی‌جا: نشر الکتاب.
زرکلی، خیرالدین بن محمود (1980)، الأعلام: قاموس تراجم لأشهر الرجال والنساء من العرب و المستعربین و
المستشرقین، بیروت: دارالعلم للملایین.
زبیدی، مرتضی (بی‌تا)، تاج العروس من جواهر القاموس، بی‌جا: دارالفکر.
سیستانی، سیدعلی (بی‌تا)، تعلیقة علی العروة الوثقی، بی‌جا، بی‌نا.
شرقاوی، عبدالرحمن (1411-1991)، أئمة الفقه التسعة، مصر: دارالشروق.
شهید اول، محمد بن مکی (بی‌تا)، الدروس الشرعیه فی فقه الامامیة، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
شهید ثانی، زین الدین عاملی (بی‌تا)، مسالک الافهام فی شرح شرائع الاسلام، بی‌جا: مؤسسه المعارف الاسلامیه.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (بی‌تا)، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.
طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم (1420ق)، العروة الوثقی، بی‌جا، مؤسسه النشر الاسلامی.
طرابلسی، عبدالعزیز بن براج (1406ق)، المهذب، بی‌جا، مؤسسه النشر الاسلامی.
علامه حلی، حسن بن یوسف (1413 ق)، مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، قم: انتشارات اسلامی.
فیومی، احمد بن محمد (بی‌تا)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، بی‌جا، بی‌نا.
قرائتی، محسن (1386)، پرتوی از اسرار نماز، تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
قرطبی، شمس‌الدین (1405ق)، الجامع لأحکامِ القرآن والمُبَیِّن لِما تَضَمَّنه مِن السُنّة وآیِ الفُرقان، بیروت: دار احیاء
التراث العربی.
کلینی، محمد بن یعقوب (1430ق)، الکافی، تهران: دارالحدیث.
مسلم، أبوالحسین مسلم بن الحجاج القشیری (بی‌تا)، صحیح مسلم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی‌.
مجلسی، محمدباقر (1403ق)، بحارالأنوار، بی‌جا: دار إحیاء التراث.
محقق حلی، نجم‌الدین جعفر (1407ق)، المعتبر فی شرح المختصر، قم: مؤسسه سیدالشهداء.
مطهری، مرتضی (بی‌تا)، ولاء‌ها و ولایت‌ها، تهران: انتشارات صدرا.
ـــــــــــــــــ  (1382)، یادداشت‌ها، تهران: انتشارات صدرا.
مکارم شیرازی، ناصر (1428)، مناسک عمره مفرده‌، قم: مدرسه امام على بن ابى‌طالب(ع).
مناوی، محمد عبدالرؤوف بن تاج العارفین (1356)، فیض القدیر شرح الجامع الصغیر، مصر: المکتبة التجاریة الکبرى.
منتظری، حسینعلی (1413ق)، کتاب الزکوة، تهران: نشر تفکر.
موسوی خلخالی، سیدمحمدمهدی (بی‌تا)، حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
موسوی عاملی، سیدمحمد (بی‌تا)، مدارک الأحکام، قم: مؤسسه آل‌البیت لاحیاء التراث.
موسوی خمینی، سیدروح‌الله (1374)، شرح دعاء السحر، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
ـــــــــــــــــــــــــــــــ (1389)، صحیفه امام، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)
ـــــــــــــــــــــــــــــــ (1434ق)، تحریر الوسیلة، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)
ـــــــــــــــــــــــــــــــ (1380)، شرح چهل حدیث، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)
ـــــــــــــــــــــــــــــــ (بی‌تا)، کشف الأسرار، بی‌جا: بی‌نا.
موسوی خویی، سیدابوالقاسم (بی‌تا)، کتاب الحج، بی‌جا: منشورات مدرسه دارالعلم.
میرحامدحسین (۱۳۶۶ش)، عبقات الأنوار فی إثبات إمامة‌ أئمة ‌الأطهار، اصفهان: کتابخانه امیرالمؤمنین(ع).
نجفی، محمدحسن (1362)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
نصیبی شافعی، محمد بن طلحه (1999)، مطالب السؤول فی‌ مناقب آل الرسول‌، بیروت: مؤسسه البلاغ.
نووی، محیی‌ الدین بن شرف (بی‌تا)، تهذیب الأسماء واللغات، بیروت: دارالکتب العلمیة.
حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله (۱۴۱۱ق)، المستدرک علی الصحیحین، تحقیق: مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت:
دارالکتب العلمیه.
هاشمی شاهرودی، سیدمحمود (بی‌تا)، فرهنگ فقه فارسی، قم: مؤسسه دائرة‌المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت(ع).