پژوهشنامه امامیه

پژوهشنامه امامیه

بررسی انتقادی نظریه هاینس هالم در مورد ادعای امامت جعفر بن علی (فرزند امام هادی علیه السلام)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید قاسم رزاقی موسوی 1
زینب رضانژاد کلائی 2
1 استادیار گروه تاریخ تشیع، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران
2 طلبه سطح چهار، جامعه الزهراء(سلام الله علیها) ، قم، ایران
10.22034/jis.2025.434930.1931
چکیده
جعفر، فرزند امام هادی(ع)، یکی از افراد خانوادۀ امامت بود که در سه برهه از زندگی‌اش به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم ادعای امامت کرد که این ادعا موجب شکل‌گیری جریان‌های انحرافی در زمان خودش، و دستاویزی برای برخی پژوهشگران و خاورشناسان در عصر حاضر شد. این نوشتار با روش توصیفی-تحلیلی از راه گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای به بررسی و نقد اجمالی دیدگاه هاینس هالم آلمانی دربارۀ اعتقاد شیعۀ امامیه به فرزند پنهانی برای امام حسن عسکری(ع)می‌پردازد. هالم، نبودِ فرزند آشکار برای امام عسکری(ع)، استناد جعفر به نسب خانوادگی، عدم ذکر نام امام عصر؟عج؟ در وصیت‌نامۀ امام عسکری(ع) و همچنین تقابل میان ادعای امامتِ فرد غائب با حضور فیزیکی و ادعای امامت جعفر بن علی را، به‌عنوان دلایل اثبات امامت جعفر و پذیرش اولیهٔ شیعیان پس از امام عسکری(ع) نسبت به او به‌عنوان امام ذکر کرده است. یافته‌های مقاله نشان می‌دهد که هالم استفادۀ درستی از منابع شیعی نداشته است و صرف نبودن نام در وصیت‌نامه، نمی‌تواند دلیلی بر نادرستی ادعا باشد. با استناد به قرائن و شواهد تاریخی، ازجمله: واکنش منفی عالمان شیعه، رد ادعای جعفر توسط نمایندگان امام عصر؟عج؟، نبودِ نشانه‌های امامت در جعفر به‌ویژه تأکید شیعه بر نص الهی، و نقش شبکۀ وکالت در تضعیف ادعای جعفر، می‌توان به بطلان ادعای هالم و اثبات امامت امام زمان(عج) دست یافت.
کلیدواژه‌ها
جعفر فرزند امام هادی علیه السلام
مستشرقان
هالم
امامت و غیبت
موضوعات

عنوان مقاله English

A Critical Examination of Heinz Halm's Theory Regarding Jaʿfar ibn ʿAlī's Claim to the Imamate

نویسندگان English

seyyed ghasem razzaghi mosavi 1
zeinab rezanejad kalaei 2
1 Assistant Professor, Department of Shi'ite History, Institute for the Study of Islamic Culture and History, Qom, Iran
2 Level Four (Advanced Level) Student, Jami`at al-Zahra (AS) (Seminary for Women), Qom, Iran
چکیده English

Jaʿfar, the son of Imam al-Hādī (AS), was a member of the Imamate family who, during three distinct periods of his life, directly or indirectly laid claim to the Imamate. This claim led to the formation of deviant movements in his own time and has been exploited by some contemporary researchers and orientalists. This article, employing a descriptive-analytical method and library-based data collection, aims to briefly examine and critique the perspective of the German scholar Heinz Halm regarding the Imami Shi'a belief in a hidden son for Imam Hasan al-ʿAskarī (AS). Halm cites the absence of an evident son for Imam al-ʿAskarī (AS), Jaʿfar's reliance on his familial lineage, the lack of mention of the name of the Imam of the Age (AS) in Imam al-Askari's will, and the contrast between the claim of an absent Imam and the physical presence and claim of Jaʿfar ibn ʿAlī as evidence for Jaʿfar's Imamate and the Shi'a's initial acceptance of him as Ithe Imam after Imam al-ʿAskarī (AS). The findings of this article indicate that Halm did not make proper use of Shi'a sources and that the mere absence of a name in a will cannot be proof of a claim's invalidity. By citing historical evidence and indications—including the negative reaction of Shi'a scholars, the rejection of Jaʿfar's claim by the representatives of the Imam of the Age (AS), the absence of signs of Imamate in Jaʿfar, especially the Shi'a emphasis on divine designation (naṣṣ), and the role of the Wikala network in undermining Jaʿar's claim—the falsehood of Halm's assertion and the establishment of the Imamate of Imam al-Mahdi (AS) can be substantiated.

کلیدواژه‌ها English

Jaʿfar ibn ʿAlī al-Hādī
Orientalists
Halm
Imamate and Occultation
 
ابن‌ابی‌الثلج، محمد بن احمد (1410ق)، تاریخ اهل‌البیت، قم: آل‌البیت.
ابن‌حزم ظاهری، علی بن احمد (بی‌تا)، الفصل فی الملل والأهوا والنحل، تصحیح، محمد ابراهیم نصر عبدالرحمن، بیروت: دارالجبل.
ابن‌شهر‌آشوب، محمد بن علی (1379ش)، المناقب، قم: انتشارات علامه.
ابن‌عساکر، علی بن الحسن بن هبة الله (1415ق/1995م)، تاریخ مدینة دمشق، محقق:علی شیری، بیروت: دارالفکر للطباعة والنشر والتوزیع.
ابن‌فارس، احمد (1404)، معجم المقاییس فی اللغة، تصحیح عبدالسلام محمد هارون، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414)، لسان العرب، تصحیح جلال‌الدین میردامادی، بیروت: دارالفکر للطباعة والنشر.
ابی الفرج اصفهانی، علی بن حسین (1385ق)، مقاتل الطالبیین، قم: دارالکتاب للطباعة والنشر.
اشعری، سعد بن عبدالله (1360ش)، المقالات والفرق، تهران: علمی و فرهنگی.
انوری، حسن (1381ش)، فرهنگ بزرگ سخن، تهران: سخن.
تقی‌زاده انصاری، شهرام (1382)، «شیعه»، ماهنامه کتاب ماه دین، ش74، ص74-78.
حلی، حسن بن یوسف (1383ش)، باب حادی عشر، ترجمۀ محمدعلی حسینی شهرستانی، تصحیح و تحقیق و تعلیق محمود افتخارزاده، تهران: دانش‌پرور.
خطیب بغدادی، احمد بن علی (1997م)، تاریخ بغداد، تاریخ مدینة السلام منذ تأسیسها حتى سنة 463ق، تحقیق مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.
ذهبی، شمس الدین محمد (1413ق)، سیر اعلام النبلاء، تحقیق: شعیب الارنووط، بیروت: مؤسسة الرساله.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412)، المفردات فی غریب القرآن، تصحیح صفوان عدنان داودی، بیروت: دارالقلم.
رحیمی ‌جعفری، محسن (1391)، حقیقت و فلسفه غیبت از منظر روایات، تهران: بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود؟عج؟.
سعد بن عبدالله القمی (1963)، المقالات والفرق، مصحح: محمدجواد مشکور، تهران: مؤسسه مطبوعاتی عطائی.
سید مرتضى، علی بن حسین (بی‌تا)، الشافی فی الإمامة، تحقیق سید عبدالزهرا حسینی خطیب، تهران: مؤسسة امام صادق؟ع؟.
شافع مهرآبادی، سیدحسین؛ احمدی کچایی، مجید (1396)، «کاوشی در بازشناسی شخصیت جعفر بن علی الهادی»، پژوهش‌های مهدوی، ش21، ص5-22.
شکعه، مصطفی (1416ق)، إسلام بلا مذهب، قاهره: الدار المصریة اللبنانیة.
صدر، محمد (1412)، تاریخ الغیبة، بیروت: دارالتعارف.
صدوق، محمد بن علی بن بابویه (1377)، المقنع، تهران: المکتبه الاسلامیة.
صدوق، محمد بن علی بن بابویه (1395) (الف)، کمال الدین وتمام النعمة، مصحح: علی‌اکبر غفاری، تهران: دارالکتب الاسلامیة.
صدوق، محمد بن علی بن بابویه (1395ق) (ب)، الغیبة، ج 2؛ «باب ما روی عن أبی محمد الحسن بن علی العسکری؟ع؟ من وقوع الغیبة بابنه القائم؟عج؟ وأنه الثانی عشر من الأئمة، تهران: دارالکتب الاسلامیة.
طبری شیعی، ابوجعفر محمد بن الجریر (1413)، دلائل الإمامة، قم: مؤسسة البعثة.
طریحی، فخرالدین (1387ش)، مجمع البحرین، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
طوسی، محمد بن الحسن (1423)، الغیبة، نجف: مکتب الاداب الشرقیة.
طوسی، محمد بن الحسن (1428)، رجال الطوسی، مصحح: جواد القمی الاصفهانی، قم: موسسة النشر الاسلامی.
غلمانی، قدرت‌الله (1392)، «بررسی شخصیت و عملکرد جعفر بن علی الهادی»، مجله اسلام‌پژوهان، ش3، ص77 ـ 96.
فراهیدی، خلیل بن احمد (1409)، العین، قم: نشر هجرت.
فیومی، احمد بن محمد (1414)، المصباح المنیر، قم: مؤسسة دار الهجرة.
کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب (1388)، الکافی، تهران: دارالکتب الاسلامیة.
مازندرانی حائری، محمد بن اسماعیل (1416ق)، منتهی المقال فی أحوال الرجال، قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث.
مامقانی، عبدالله (1431ق)، تنقیح المقال، محقق: محمدرضا مامقانی، قم: موسسه آل البیت.
مدرسی طباطبایی، سیدحسین (1388ش)، مکتب در فرایند تکامل، ترجمه: هاشم ایزد‌پناه، چ هفتم، تهران: کویر.
معین، محمد (1385)، فرهنگ فارسی، تهران: سرایش.
مفید، محمد بن محمد (1413) (الف)، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم: نشر کنگرۀ شیخ مفید.
مفید، محمد بن محمد (1413ق) (ب)، الفصول العشرة، تحقیق: فارس الحسون، بیروت: دارالمفید.
مفید، محمد بن محمد (1414ق)، أوائل المقالات فی المذاهب والمختارات، بیروت: دارالمفید.
نجاشی، احمد بن علی (1365ش)، رجال نجاشی، محقق: موسی شبیری زنجانی، قم: جامعۀ مدرسین حوزه علمیه قم.
نعمانی، محمد بن ابراهیم (1397)، الغیبة، تحقیق علی‌اکبر غفاری، تهران: مکتبة الصدوق.
نوبختی، ابوالسهل اسماعیل ‌بن‌ علی (1381ش)، فرق الشیعة، ترجمه: محمدجواد مشکور، تهران: ‌انتشارات علمی و فرهنگی.
هالم، هاینس (1385)، تشیع، مترجم: محمدتقی اکبری، قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.