Journal of Imamiyyah Studies

Journal of Imamiyyah Studies

A Sociological Analysis of the Causes for the Establishment and Consolidation of the Shi'a School of Thought in Safavid Iran: Contexts and Functions

Document Type : Original Article

Authors
Seyed kamal Sajjadi 1
seyed mohammad saghafi zadeh 2
hosein agha jani marsa 2
1 PhD Candidate, Sociology, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Sociology, Faculty of Social Sciences, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran
10.22034/jis.2025.442668.2026
Abstract
This research provides a sociological analysis of the causes underlying the establishment and consolidation of the Shi'a school of thought in Safavid Iran, with attention to [historical]contexts and [social] functions. At the beginning of his reign in 907 AH/1501 CE, Shah Ismail I declared Twelver Shi'ism as the state religious denomination, thereby altering the religious orientation of the Iranian people and ushering in a profound transformation in Iranian society. The promotion of Shi'ism during this period unified Iran, rendered it cohesive and resilient against external invasions—particularly from the Ottomans, Uzbeks, and even the Portuguese—and inaugurated a new chapter in the endurance of the Iranian state and nation. The aim of this study is to present a sociological analysis of how the Shi'a religious denomination was established and consolidated during the Safavid era, and to examine the relevant variables within the framework of functionalism. For this purpose, a library-based method and the study of documents and authoritative texts were employed. Following the institutionalisation of the Twelver Shi'a faith, Shi'a scholars and jurists played an influential role within the state structure, while the Safavid monarchs, in turn, harnessed the capacities, resources of jurisprudence (fiqh), sacred law (shariʿa), independent reasoning (ijtihād), and Shi'a discourse to strengthen the foundations of the Safavid polity. In this research, the Safavid state is conceptualised as an integrated whole and a system, and its function in formalising and promoting the Shi'a religious denomination is examined through the analytical lens of social systems and the method of structural functionalism. The outcome of this research is a sociological analysis of the causes for the establishment and consolidation of the Shi'a religious denominaion in Safavid Iran, and the identification of the independent variables that influenced this process.



Keywords
Twelver Shi'ism
the Powerful Safavid State
National Identity
Functionalism Paradigm
Subjects
قرآن کریم.
اسکندر، بیک‌ منشی (1377)، تاریخ عالم‌آرای عباسی (سه جلد)، تهران: امیرکبیر.
اسکیدمور، ویلیام (1392)، تفکر نظری در جامعه‌شناسی، جمعی از مترجمان، تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
آقاجری، هاشم (1380)، مقدمه‌ای بر مناسبات دین و دولت در عصر صفوی، تهران: طرح نو.
بوریل گیبسون و مورگان، گارت (1393)، نظریه‌های کلان جامعه‌شناختی، تهران: سمت.
توسلی، غلامعباس (1369)، نظریه‌های جامعه‌شناسی، تهران: انتشارات سمت.
جعفریان، رسول (1389)، صفویه در عرصۀ دین، فرهنگ و سیاست، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
جعفریان، رسول (1397)، تاریخ ایران از آغاز اسلام تا پایان صفویان، تهران: نشر علم.
دژاکام، علی (1394)، شیعه شناخت، تهران: دفتر نشر.
دورکیم، امیل (1382)، قواعد روش جامعه‌شناسی، ترجمۀ محمدعلی کاروان، تهران: دانشگاه تهران.
رازی قزوینی، عبدالجلیل (1358)، النقص، تصحیح: میرجلال‌الدین حسینی، تهران: انجمن آثار ملی.
روشه، گی (1376)، جامعه‌شناسی تالکوت پارسونز، ترجمۀ عبدالحسین نیک‌گهر، تهران: تبیان.
زارع خورمیزی، محمدرضا (1395)، نسل‌کشی سادات و مسلمانان شیعه، تهران: مؤسسۀ مشعر.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1375)، روزگاران جدید، تهران: دنیای سخن.
ساعی، ایرج (1395)، مهارت‌های نوشتاری پژوهش در علوم اجتماعی، تهران: بهمن برنا.
سبحانی، جعفر (1389)، منشور عقاید امامیه، قم: انتشارات امام صادق(ع).
سیوری، راجر (1396)، ایران عصر صفوی، ترجمۀ کامبیز کریمی، چ27، تهران: نشر مرکز.
شریعتی، علی (1356)، تشیع صفوی و تشیع علوی، تهران: حسینیۀ ارشاد.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1395)، شیعه در اسلام، قم: بوستان کتاب.
طباطبایی‌فر، سیدمحسن (1384)، نظام سلطانی از دیدگاه اندیشۀ سیاسی شیعه، تهران: نشر نی.
عبدالرزاق، جعفر (1380)، علمای اسلام، فقه سیاسی و عملکرد سیاسی، ترجمۀ سیدمحسن سادات‌حسینی، قم: مؤسسۀ امام خمینی(رح).
فرهانی منفرد، مهدی (1395)، مهاجرت علمای شیعه از جبل‌عامل به ایران، تهران: امیرکبیر.
فوران، جان (1378)، مقاومت شکننده در تاریخ تحولات اجتماعی، ترجمۀ احمد تدین، تهران: نشر رسا.
فیرحی، داود (1378)، قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام، تهران، نشر نی.
کاتوزیان، محمدعلی همایون (1390)، ایران جامعۀ کوتاه‌مدت، ترجمۀ عبداله کلانتری، تهران: نشر نی.
کسروی، احمد (1355)، شیخ صفی و تبارش، تهران: انتشارات فردوس.
کمپفر، انگلبرت (1363)، سفرنامۀ کمپفر، ترجمۀ کیکاوس جهانداری، تهران: خوارزمی.
مجتهدزاده، پیروز (1387)، دموکراسی و هویت ایرانی، تهران:کویر.
محسنی تبریزی، علیرضا (1395)، روش تحقیق کیفی در مکاتب تفسیر تهران، تهران: اطلاعات.
مرعشی، سیدظهیرالدین (1395)، تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، تهران: دنیای کتاب.
مطهری، مرتضی (1362)، خدمات متقابل اسلام و ایران، تهران: صدرا.
میچل، کالین (1397)، سیاست‌ورزی در ایران عصر صفوی، ترجمۀ حسین افشار، تهران: فرهنگ جاوید.
نظام‌الملک، خواجه (1364)، سیاست‌نامه، تهران: روزبه.
نوائی، عبدالحسین؛ غفاری‌فرد، عباسقلی (1394)، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی ایران در دوران صفویه، تهران: سمت.
وبر، ماکس (1387)، اخلاق پروتستانی و روحیۀ سرمایه‌داری، تهران: سمت.
ورسلی، پیتر (1378)، نظم اجتماعی و نظریه‌های جامعه‌شناسی، ترجمۀ سعید معیدفر، تهران: تبیان.
ولایتی، علی‌اکبر (1390)، پویایی فرهنگ و تمدن اسلام و ایران، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
همدانی، اسحاق بن محمد (1373)، سیرت رسول‌الله(ص)، ویرایش: مدرس صادقی، تهران: نشر مرکز.