پژوهشنامه امامیه

پژوهشنامه امامیه

واکاوی و نقد انگاره‌سازی روث رودد نسبت به شخصیت حضرت فاطمه (س)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 ‌دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
2 ‌دانش‌آموخته کارشناسی ارشد تاریخ اسلام، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
10.22034/jis.2025.430986.1925
چکیده
مطالعه و پژوهش حول محور شخصیت‌های مهم و تأثیرگذار اسلامی یکی از حوزه‌های علاقه‌مندی اسلام‌شناسان است. حضرت فاطمه (س) به عنوان بانویی که شأن و منزلت ویژه نسبت به زنان صدر اسلام نزد پیامبر(ص) دارا می‌باشد و روایات متعددی در منابع اهل‌سنت و شیعیان در این زمینه وجود دارد؛ مورد توجه برخی از محققان قرار گرفته‌ است. روث رودد؛ مستشرق یهودی، ضمن پژوهشی درباره حضور زنان در کتاب الطبقات‌الکبری؛ به حضرت فاطمه (س) توجه کرده است. وی انتقال نَسَب پیامبر(ص) از طریق آن حضرت را سندرم فاطمه می‌نامد و ایشان را شخصیتی مقدس-افسانه‌ای معرفی کرده که نقش حاشیه‌ای در تاریخ اسلام دارد. این نوشتار می‌کوشد تا با روش تحلیل محتوا و اتکا بر منابع کتابخانه‌ای، انگاره‌سازی روث رودد را با هدف پاسخ به این سؤال‌ که چه عواملی در ایجاد این انگاره مؤثر بوده است؟ را مورد واکاوی و نقد قرار دهد. بررسی‌ها نشان می‌دهد: توجه‌نکردن به منابع تاریخی، حدیثی و تفسیری اهل‌سنت و شیعیان و تکیه بر تحقیقات هم‌عصران خود و برخی گزارش‌های بدون‌سند، در انگاره‌سازی رودد مؤثر بوده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis and Critique of Ruth Roded's Conceptualization of Lady Fāṭima (AS)

نویسندگان English

Shahla Bakhtiari 1
Mahdieh Poursaleh Kachomesghali 2
1 Associate Professor, Department of History, Faculty of Literature, AlZahra University, Tehran, Iran
2 Master's Graduate in Islamic History, Faculty of Literature, AlZahra University, Tehran, Iran
چکیده English

Studying and researching important and influential Islamic figures is one of the areas of interest for Islamic scholars. Lady Fāṭima (AS, as a woman who holds a special status in relation to the women of the early Islamic era in the eyes of the Prophet (SAWA), and about whom numerous narrations exist in Sunni and Shi'a sources, has attracted the attention of some researchers. Ruth Roded, a Jewish Orientalist, has focused on Lady Fāṭima (AS) in her research on the presence of women in the book al-Ṭabaqāt al-Kubrā. She calls the transmission of the Prophet's lineage through her the "Fāṭima Syndrome" and introduces her as a sacred—legendary—figure who plays a marginal role in the history of Islam. This article seeks to analyze and critique Ruth Roded's conceptualization using content analysis and relying on library resources. The aim of this article is to answer the question of what factors have been effective in creating this conceptualization. Studies show that neglecting Sunni and Shi'a historical, hadith-oriented, and commentary sources, as well as relying on the research of her contemporaries and some reports without documentation, have been effective in Roded's conceptualization.
 

کلیدواژه‌ها English

legend
Lady Fāṭima (AS)
Ruth Roded
Fāṭima Syndrome
  1. قرآن کریم

    آل‌کاشف‌الغطا، محمدحسین (1373ق)، أصل‌ الشیعة وأصولها، محقق: علاآل‌جعفر، قم: الامام ‌علی(ع).

    ابن‌ابی‌طیفور (1378ق)، بلاغات‌ النساء، قم: الحیدریه.

    ابن‌جوزی، یوسف‌ بن قزاوغلی (1426ق)، تذکرة الخواص من ‌الأمة بذکر خصائص‌ الأئمة، محقق: حسین تقی‌زاده، قم: المجمع‌

    العالمی‌ لاهل ‌البیت(ع).

    ابن‌حجاج، مسلم (1412ق)، صحیح مسلم، محقق: محمدفواد عبدالباقی،؛ مصر: دارالحدیث.

    ابن‌حجر عسقلانی، احمد بن ‌علی (1379ق)، فتح‌ الباری شرح صحیح‌ البخاری، بیروت: دارالمعرفه.

    ابن‌حنبل، احمد (1416ق)، مسند ابن‌حنبل، بیروت: الرساله.

    ابن‌خلدون، عبدالرحمن بن‌ محمد (1408ق)، دیوان‌ المبتدا والخبر فی تاریخ‌ العرب والبریر ومن عاصرهم من ذوی

    الشأن‌ الأکبر، محقق: خلیل شحاده، بیروت: دارالفکر.

    ابن‌سعد (کاتب واقدی)، محمد (1410ق)، طبقات‌ الکبری، بیروت: دارصادر.

    ابن‌عبدربه، شهاب‌الدین (1407ق)، العقد الفرید، محقق: قمیحه و محمد مفید، بیروت: دارالکتب‌ العلمیه.

    ابن‌فارس، ابوالحسین (1399ق)، معجم مقاییس اللغة، محقق: عبدالسلام محمد هارون، بیروت: دارالفکر.

    ابن‌هشام، عبدالملک بن هشام (بی‌‌‌تا)، السیرة النبویة، محقق: مصطفی‌ السقا ‌و دیگران، بیروت: دارالمعرفة.

    اربلی، علی ‌بن ‌عیسی (1381ق)، کشف ‌الغمة فی معرفة الأئمة، تبریز: بنی‌هاشمی.

    امین، احمد (بی‌‌تا)، ضحی‌ الاسلام: نشأة‌ العلوم فی‌ العصر العباسی‌ الأول، بیروت: دارالکتاب ‌العربی.

    اوتو، رودلف (1380ش)، مفهوم امر قدسی (پژوهشی درباره عامل غیرعقلانی مفهوم الوهیت و نسبت آن با عامل

    عقلانی)، مترجم: همایون همتی، تهران: نقش جهان.

    باردن، لورنس (1375ش)، تحلیل محتوا، مترجم: محمد یمنی‌دوزی‌سرخابی و ملیحه آشتیانی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.

    بحرانی، سیدهاشم (1385ق)، البرهان فی تفسیر القرآن، قم: دارالمجتبی.

    ـــــــــــــــــــ (1388ق)، غایة‌ المرام وحجة الخصام فی تعیین ‌الإمام من طریق‌ الخاص والعام، محقق: سیدعلی

    عاشور، قم: بعثت.

    بخاری، محمد بن‌ اسماعیل (1410ق)، صحیح البخاری، مصر: لجنة إحیا کتب‌ ‌السنه.

    بلاذری، احمد بن‌ یحیی (1417ق)، أنساب‌ الأشراف، بیروت: دارالفکر.

    ـــــــــــــــــــــــــ (1956م)، فتوح‌ البلدان، مصر: ‌النهضة‌ المصریه.

    بیضاوی، عبدالله ‌بن‌ عمر (1418ق)، تفسیر البیضاوی، بیروت: دار إحیاء التراث‌ العربی.

    ترمذی، محمد بن ‌عیسی (1419ق)، سنن ترمذی، مصر: دارالحدیث.

    ثعلبی، ابواسحاق احمد ‌بن ‌محمد (1422ق)، الکشف‌ والبیان. بیروت: دار إحیاء التراث‌ العربی.

    جمعی از پژوهشگران (1399ش)، کلام شیعه در پژوهش‌های غربی، به‌کوشش و ویرایش: سیدرضا قائمی و محمدرضا امین،

    قم: دارالحدیث.

    حاکم ‌حسکانی، عبیدالله بن عبدالله (1411ق)، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، بیروت: الاعلمی للمطبوعات.

    حاکم ‌نیشابوری، محمد‌بن‌عبدالله (بی‌‌تا)، المستدرک علی ‌الصحیحین، بیروت: دارالفکر.

    حسینی‌دشتی، سیدمصطفی (1376ش)، معارف و معاریف، قم: دانش.

    خوارزمی، موفق‌ بن‌ احمد (1423ق)، مقتل‌ الحسین(ع)، قم: أنوار الهدی.

    دینوری، ابن‌قتیبه (1410ق)، الإمامة والسیاسة المعروف بتاریخ‌ الخلفا، محقق: علی شیری، بیروت: دارالاضوا.

    ذهبی، شمس‌الدین (1382ق)، میزان‌ الاعتدال فی نقد‌ الرجال، بیروت: دارالمعرفة.

    ــــــــــــــــــــ (1427ق)، سیر أعلام ‌النبلا، محقق: شعیب الارنوط و علی ابوزید، بیروت: الرساله.

    سید لاشین، فتحی (1430ق)، الشیعة والتشیع. بیروت: البصائر للبحوث ‌و‌الدراسات.

    سیوطی، جلال‌الدین (1432ق)، الدرر المنثور فی‌ التفسیر المأثور، بیروت: دارالفکر.

    شیخ صدوق، ابوجعفر محمد بن علی (1378ق)، عیون أخبار الرضا(ع)، تهران: جهان.

    ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1403ق)، الخصال، قم: جامعه مدرسین.

    ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1404ق)، کمال ‌الدین وتمام‌ النعمة، قم: النشر الاسلامی.

    شیخ طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن (1414ق)، الأمالی، قم: دارالثقافه.

    صفری‌فروشانی، نعمت‌الله (1385ش)، «حسین‌ بن‌ عبدالوهاب وعیون ‌المعجزات»، علوم حدیث، ش4، ص156-168 .

    طباطبایی، سیدمحمدحسین (بی‌‌تا)، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: الاعلمی‌ للمطبوعات.

    طبرانی، سلیمان‌ بن‌ احمد (1404ق)، المعجم‌ الکبیر، بیروت: دار إحیاء التراث‌ العربی.

    طبرسی، فضل ‌بن ‌حسن (1372ق)، مجمع‌ البیان فی تفسیر القرآن، مصحح: فضل‌الله طباطبائی و هاشم رسولی، تهران:

    ناصرخسرو.

    ــــــــــــــــــــــــــ (بی‌‌تا)، إعلام‌ الوری بأعلام‌ الهدی، تهران: دارالکتب‌ الاسلامیه.

    طبری، محمد بن‌ جریر (1387ق)، تاریخ‌ الطبری، بیروت: الاعلمی ‌للمطبوعات.

    ـــــــــــــــــــــــــ (1412ق)، جامع‌ البیان فی تفسیر‌ القرآن، بیروت: دارالمعرفة.

    طبری، محمد ‌بن‌ جریر ‌بن ‌رستم (1383ق)، دلائل ‌الإمامة، قم: دارالذخائر.

    عمید، حسن (1379ش)، فرهنگ عمید، تهران: امیرکبیر.

    فخررازی، محمد ‌بن ‌عمر (1358ق)، مفاتیح‌ الغیب (تفسیر کبیر)، بیروت: دار إحیاء التراث‌ العربی.

    فرامرز قراملکی، احد (1390ش)، روش‌شناسی مطالعات دینی، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.

    کریپندروف، کلوس (1390ش)، تحلیل محتوا: مبانی روش‌شناسی، مترجم: هوشنگ نایبی، تهران: نی.

    کریمی‌نیا، مرتضی (1386ش)، سیره‌پژوهی در غرب: گزیده متون و منابع، تهران: مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.

    کلینی، محمد ‌بن ‌یعقوب (1363ق)، الکافی، قم: دارالکتب‌ الاسلامیه.

    مجلسی، محمدباقر (1363ش)، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار ‌الأئمة‌ الأطهار، تهران: الاسلامیه.

    مسعودی، علی‌ بن‌ حسین (1426ق)، إثبات‌ الوصیة للامام علی‌ بن ‌أبی ‌طالب، قم: انصاریان.

    واقدی، محمد بن ‌عمر (1989م)، المغازی، محقق: مارسدن جونس، بیروت: الاعلمی ‌للمطبوعات.

    یعقوبی، احمد بن اسحاق (بی‌‌تا)، تاریخ یعقوبی، بیروت: دارصادر.

     

    1. Summers & Others (1998). Longman Dictionary of English Language and Culture, England, Pearson.

    F.E. Raitt & M.S. Zeedyk (2001). The Implicit Relation of Psychology and Law, Women and syndrome evidence. USA & Canada. Taylor & Francis Inc.              

    1. Cipriani, M. Vedovello, A. Nuti, A. di Fiorino (2012). Dangerous passion: Ottello syndrome and dementia. Psychiatry and Clinical Neuroscience. 66. 467-473.

    L.C, Garro (2000). Remembering What One Knows and the Construction of the Past: A Comparison of Cultural Consensus Theory and Cultural Schema Theory. Ethos. 28, 3. 275-319.        

    1. Roded (2018). Women in Islamic Biographical Collection: From Ibn Sa`d to Who`s who. USA. Gorgias.

    https: //huji.academia.edu/Roded