پژوهشنامه امامیه

پژوهشنامه امامیه

روش‌های تقابل میان ائمه(ع) و حاکمان جائر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید محمد مهدی حسین پور 1
علی فارسی مدان 2
1 استادیار گروه مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 استادیار گروه حقوق وفقه مقارن، دانشگاه ادیان و مذاهب،قم، ایران
10.22034/jis.2025.378555.1869
چکیده
یکی از موضوعات مهم امامیه، بحث تقابل ائمه؟عهم؟ و حاکمان جائر نسبت به یکدیگر است. این پژوهش درصدد آن است که با روش توصیفی-تحلیلی به سیرۀ علمی و عملی پیشوایان دینی و ارتباط آنان در مواجهه با حاکمیت جائر بپردازد و به این سؤال اساسی پاسخ دهد که تعامل ائمه؟عهم؟ و حاکمان نسبت به یکدیگر چگونه بوده است. نگارنده در این پژوهش کوشیده است با بررسی سبک زندگی ائمه‌؟عهم؟ در مواجهه با حکومت‌ها، به واکاوی روش‌های تقابل ایشان با حاکمان جور بپردازد. ائمه‌؟عهم؟ بسته به شرایط اجتماعی و سیاسی هر دوره، پنج شیوۀ «سکوت، صلح، تعامل، مخالفت و نفوذ» را در مواجهه با حاکمیت‌های وقت برگزیدند.
ائمۀ معصومین؟عهم؟ در مواجهه و تقابل با حکومت‌ها، به عواملی همچون زمان، مکان و شرایط اجتماعی توجه ویژه‌ای داشته‌اند. در وضعیت‌های اضطراری، هرچند حاکم مشروعیت نداشته است؛ اما به‌دلیل مصالح مهم‌تر و در چارچوب احکام ثانوی، تعامل با حاکم جائر را مجاز می‌دانستند تا از آسیب‌ها و تهدیدهای احتمالی نسبت به جامعۀ اسلامی پیش‌گیری شود. با این ‌حال، در شرایط عادی، با رعایت تقیه، نارضایتی خود را به شیوه‌های گوناگون ابراز می‌کردند. همچنین، در مواردی خاص و با توجه به شرایط و مصالح موجود، به برخی از اصحاب اجازۀ همکاری محدود با خلفا داده‌اند. در مقابل، حاکمان جور نیز با روش‌هایی همچون حصر و محدودسازی، به مقابله با ائمه‌؟عهم؟ پرداختند و در نهایت، ایشان را به شهادت رساندند.
کلیدواژه‌ها
حاکمان جائر
تقابل با ظالمان
سیرۀ اهل‌‌بیت(ع)
حکومت جور
موضوعات

عنوان مقاله English

Methods of Confrontation Between the Imams (AS) and Tyrannical Rulers

نویسندگان English

Seyyed Muhammad Mahdi Hossein-Poor 1
ali farsimadan 2
1 Assistant Professor, Department of Islamic Denominations, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of Comparative Law and Jurisprudence, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
چکیده English

One of the important topics in Imamiyyah is the discussion of the confrontation between the Imams (AS) and tyrannical rulers. This research aims to examine, using a descriptive-analytical method, the scholarly and practical conduct of the religious leaders and their relationship in in facing tyrannical rule. It seeks to answer the fundamental question of how the interaction between the Imams (AS) and the rulers was.
In this research, the author has strived to analyze the methods of confrontation of the Imams (AS) with tyrannical rulers by examining their lifestyle in dealing with governments. The Imams (AS), depending on the social and political conditions of each period, chose five methods in confronting the rulers of their time: "1) silence, 2) peace, 3) interaction, 4) opposition, and 5) influence." The Infallible Imams (AS) paid special attention to factors such as time, place, and social conditions in confronting and opposing governments. In emergency situations, even though the ruler lacked legitimacy, they considered interaction with the tyrannical ruler permissible due to more important interests and within the framework of secondary rulings, in order to prevent potential harm and threats to the Islamic community. However, in normal circumstances, while observing taqiyya (dissimulation), they expressed their dissatisfaction in various ways. Furthermore, in specific cases and considering the existing conditions and interests, they permitted some companions to have limited cooperation with the caliphs. In contrast, the tyrannical rulers also confronted the Imams (AS) through methods such as confinement and restriction, and ultimately martyred them.

کلیدواژه‌ها English

tyrannical rulers
confrontation with oppressors
conduct of the Ahl al-Bayt (AS)
tyrannical government
قرآن کریم
نهج‌البلاغه
ابن‌ابی‌الحدید، عبدالحمید بن ‌هبة‌الله (1404)، شرح نهج البلاغة، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی.
ابن‌اثیر جزری، مبارک بن محمد (1367)، النهایة فی غریب الحدیث والأثر، قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
ابن‌اثیر، عزالدین ابوالحسن على بن ابى‌الکرم (1385)، الکامل فی التاریخ، بیروت: دار صادر.
ابن‌ادریس حلّى، محمد بن منصور بن احمد‌ (1410)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
ابن‌اعثم الکوفى، ابومحمد احمد (1411)، الفتوح، تحقیق على شیرى، بیروت: دارالأضواء.
ابن‌براج، قاضى عبد‌العزیز (1406)، المهذب، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
ابن‌شعبه حرانى، حسن بن على (1404)، تحف العقول، قم: جامعۀ مدرسین.
ابن‌شهر‌آشوب مازندرانى، محمد بن على (1379)، مناقب آل أبی طالب(ع)، قم: علامه.
ابن‌طاووس، على بن موسى (1348)، اللهوف على قتلى الطفوف، ترجمه فهرى، تهران: جهان.
ابن‌فارس، احمد بن فارس (1404)، معجم مقاییس اللغة، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
ابن‌ماجه، محمد بن یزید (1418)، سنن الحافظ أبی عبدالله محمد بن یزید القزوینی ابن‌ماجه، بیروت: دار الجیل.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414)، لسان العرب، بیروت: دارالفکر.
احمدی طالشیان، محمدرضا (1388)، تحول مفهوم حاکم جائر در فقه سیاسی شیعه، تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب
اسلامی.
اربلى، على بن عیسى(1381)، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، تبریز: بنى‌هاشمى.
انصارى، مرتضى بن محمد (1410)، کتاب المکاسب (المحشّى)، قم: مؤسسه مطبوعاتى دارالکتاب.
پیشوایی، مهدی (1379)، سیرۀ پیشوایان، قم: مؤسسه امام صادق(ع).
حائرى، سید على بن محمد طباطبایى (1418)، ریاض المسائل، قم: مؤسسه آل‌البیت(ع).
حسینى موسوى، محمد بن ابی‌طالب (1418)، تسلیة المُجالس وزینة المَجالس؛ مقتل الحسین(ع)؛ قم: مؤسسة المعارف
الاسلامیه.
حسینی زبیدی، محمد مرتضى (1414)، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت: دارالفکر.
حسینیان، روح‌الله (1382)، چهارده قرن تلاش شیعه برای توسعه و ماندن، تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
 
دمیری، کمال‌الدین محمد بن‌ موسی (1424)، حیاة الحیوان الکبری، تحقیق: احمدحسن بسج، بیروت: دارالکتب العلمیه.
دینوری، ابن‌قتیبه ابومحمد عبد الله بن مسلم (1410)، الإمامة والسیاسة المعروف بتاریخ الخلفاء، تحقیق علی شیری، بیروت:
دارالأضواء.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1412)، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت: دار القلم.
زمخشرى، محمود بن عمر (1979)، أساس البلاغة، بیروت: دار صادر.
شریف مرتضى، على بن حسین موسوى (1405)، رسائل الشریف المرتضى، قم: دارالقرآن الکریم.
شفیعی، محمود (1380)، «میراث سیاسی: رسالة فی العمل مع السلطان»، نشریۀ علوم سیاسی، شماره 14، ص255-272.
شهید ثانى، زین‌الدین بن على (1413)، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
صاحب بن عباد، اسماعیل بن عباد (1414)، المحیط فی اللغة، بیروت: عالم الکتاب.
صدوق، محمد بن على (1403)، معانی الأخبار، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
ـــــــــــــــــــــــــ (1376)، الأمالی، تهران: کتابچى.
ـــــــــــــــــــــــــ (1386)، علل الشرائع، قم: کتابفروشى داورى.
ـــــــــــــــــــــــــ (1377)، الخصال، ترجمه کمره‏اى، تهران: کتابچى.
ـــــــــــــــــــــــــ (1378)، عیون أخبار الرضا(ع)، تهران: نشرجهان.
صیمرى، مفلح بن حسن (1420)، غایة المرام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت: دار‌الهادی.
طباطبایى، سیدمحمدحسین (1417)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
طبری، ابوجعفر محمد بن جریر (1387)، تاریخ الأمم والملوک، تحقیق محمد أبوالفضل ابراهیم، بیروت: دارالتراث.
طریحی، فخرالدین بن محمد (1375)، مجمع البحرین، تهران: مرتضوى.
طوسى، محمد بن ‌الحسن (1407)، تهذیب الأحکام، (تحقیق خرسان)، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
______________ (1411)، الغیبة للحجة، قم: دارالمعارف الاسلامیه.
عاملى، محمد بن حسن (1409)، وسائل الشیعة، قم: مؤسسة آل‌البیت(ع).
عسکرى، حسن بن عبدالله (1400)، الفروق فی اللغة، بیروت: دارالآفاق الجدیده.
عسکری، سیدمرتضی (1389)، سقیفه، تهران: انتشارات علامه عسکری.
علامه حلّى، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى‌ (1412)، منتهى المطلب فی تحقیق المذهب، مشهد: مجمع البحوث الإسلامیةه.‌
فاضل هندى، محمد بن حسن (1416)، کشف اللثام والإبهام عن قواعد الأحکام، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
فخرالمحققین حلی، محمد بن حسن بن یوسف (1387)، إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
فراهیدى، خلیل بن احمد (1409)، کتاب العین، قم: نشر هجرت.
فیومى، احمد بن محمد (1414)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، قم: مؤسسه دارالهجره.
قمی، ابوالقاسم بن محمد حسن (1427)، رسائل المیرزا القمی، قم: دفتر تبلیغات اسلامى- شعبۀ خراسان.
کشى، محمد بن ‌عمر (1409)، رجال ‌الکشی‌، اختیار معرفة الرجال، مشهد: مؤسسه نشر دانشگاه مشهد.
کلینى، محمد بن یعقوب (1429)، الکافی، قم: دارالحدیث.
مجاهد، سیدمحمدمجاهد طباطبایى (بی‌تا)، کتاب المناهل، قم: مؤسسه آل‌البیت(ع).
مجلسى، محمدباقر بن‌ محمدتقى (1403)، بحار الأنوار، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1386)، جلاء العیون، تحقیق: سیدعلی امامیان، قم: انتشارات سرور.
محقق کرکى، على بن حسین (1414)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم: مؤسسه آل‌البیت(ع).
مسعودى، على بن حسین (1362ش)، ترجمۀ إثبات الوصیة، تهران: اسلامیه.
مصطفوى، حسن(1368)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
معلوف، لویس (1364)؛ المنجد فی اللغة، قم: اسماعیلیان.
مفید، محمد بن محمد (1413)، الإرشاد فی معرفة حجج الله على العباد، قم: کنگرۀ شیخ مفید.
نجاشی، احمد بن على (1365)، رجال النجاشی، ناقم: مؤسسة النشر الاسلامی التابعه لجامعة المدرسین بقم.
یعقوبى‏، احمد بن ابى‌‌یعقوب (بى‌تا)، تاریخ الیعقوبی، بیروت: دار صادر.