پژوهشنامه امامیه

پژوهشنامه امامیه

گونه‌شناسی رویکرد علمای اصولی شیعه در برابر بابیه در عصر ناصری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فرق تشیع، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 رییس موسسه تاریخ معاصر ایران،تهران، ایران
3 استادیار گروه شیعه شناسی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
10.22034/jis.2024.344844.1811
چکیده
آیین بابی (یا بیانی) دینی است که در سال ۱۲۶۰ق. به‌دست سیدعلی‌محمد شیرازی، ملقب به باب یا هوشیدر، در ایران پدید آمد و توانست از میان اقشار، اصناف و طبقات گوناگون جامعهٔ ایرانی، پیروانی به‌سوی خود جذب کند. باب در همان سال، در ۲۵سالگی، نخست ادعای بابیت کرد و اندکی بعد، در کنار خانهٔ کعبه، مدعی مهدویت شد؛ اما به همین نیز بسنده نکرد و بعدها ادعای نبوت و حتی خدایی کرد. این ادعاها در آن زمان موجب بروز انحرافاتی در جهان اسلام شد و واکنش علما را برانگیخت.
پژوهشگر در این نوشتار می‌کوشد به این پرسش پاسخ دهد که واکنش علمای اصولی در برابر بابیه چگونه بود و این واکنش‌ها تا چه اندازه در مهار و مقابله با این جریان مؤثر واقع شد. روش تحقیق، بهره‌گیری از جامعهٔ آماری هدفمند و اشباع‌شده است؛ بدین معنا که داده‌ها تا جایی گردآوری شده‌اند که دیگر اطلاعات جدیدی به‌دست نمی‌آمد.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که عواملی چون برداشت نادرست از آموزه‌های دینی مانند قیام امام مهدی؟عج؟ و انتظار فرج، خرافه‌گرایی، فقر اقتصادی، ضعف فرهنگی، بی‌سوادی گسترده در جامعه و نیز حمایت بیگانگان از تحرکات ساختارشکن، در پیدایش بابیه مؤثر بوده‌اند. همچنین نوع مواجههٔ علما با بابیه، بسته به شرایط و نگرش‌های فردی آنان، متفاوت بوده است؛ به‌ویژه در رابطه با نقش این جریان در تحریک جامعه و جذب توده‌ها به آیین نوظهور باب.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Typology of the Approach of Shi'a Uṣūlī Scholars Towards Bábism in the Naserian Era

نویسندگان English

seyed hosein hoseini 1
Musa Haqqani 2
seyed. Mohammad Hosseini 3
1 PhD student of Shi'a sects, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
2 President of the Institute for Contemporary History of Iran, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Shi'a Studies, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
چکیده English

The Bábí (or Bayání) faith is a religion that emerged in 1260/1844 by Seyyed Ali Muhammad Shirazi, nicknamed Bab or Hushidar, in Iran. It succeeded in attracting followers from among various social groups, professions, and strata within Iranian society. In the same year, at the age of 25, Báb first claimed to be the Báb (Gate) and shortly thereafter, near the Ka'aba, claimed to be the Mahdi [the Promised Savior]. However, he did not stop there and later claimed prophethood and even divinity. These claims at that time caused deviations in the Islamic world and triggered reactions from scholars. In this article, the researcher tries to answer the question of how the reaction of Uṣūlī scholars was to Bábism and to what extent these reactions were effective in controlling and confronting this movement. The research method is to use a targeted and saturated statistical population; in the sense that data has been collected to the point where no new information is obtained. The research findings show that factors such as a misunderstanding of religious teachings such as the uprising of Imam Mahdi (may God hasten his reappearance) and anticipation of relief, superstition, economic poverty, cultural weakness, widespread illiteracy in society, and foreign support for subversive movements were effective in the emergence of Bábism. Also, the type of encounter of the scholars with Bábism varied depending on individual circumstances and their individual attitudes; especially in relation to the role of this movement in inciting society and attracting the masses to the emerging Bábí faith.

کلیدواژه‌ها English

[Shiite] Uṣūlī Scholars
Bábism
Naserian Era
Typology
اشراق خاوری، عبدالحمید (1344)، تلخیص تاریخ نبیل، تهران: مؤسسه مطبوعات امری.
اعتمادالسلطنه، محمدحسن (1390)، روزنامه خاطرات، تهران: امیرکبیر.
ــــــــــــــــــــــــــــــ (1351)، فتنۀ باب، تهران: بی‌نا.
افندی، شوقی (بی‌تا)، مقاله شخصی سیاح، تهران: مؤسسه ملی مطبوعات امری.
الگار، حامد (1369)، دین و دولت در ایران، تهران: توس.
جابری انصاری، میرزاحسن‌خان (بی‌تا)، تاریخ اصفهان و ری، اصفهان: بی‌‌نا.
حائری، عبدالهادی (1400)، نخستین رویارویی‌های اندیشه‌گران ایران، تهران: امیرکبیر.
خسروپناه، عبدالحسین (1384)، جریان‌های فکری ایران معاصر، قم: تعلیم و تربیت اسلامی.
گروه مؤلفین (1375)، دانشنامه جهان اسلام، چ2، تهران: بنیاد دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
روضاتی، محمدعلی (1396)، زندگانی آیت‌الله چهارسوقی، قم: مؤسسه کتاب‌شناسی شیعه.
شیرازی، ابوطالب بن محمد هاشم (1331ق)، ناسخ التواریخ، تصحیح: محمدباقر بهبودی، بی‌جا: اسلامیه.
فضایی، یوسف (1387)، تحقیق در تاریخ و فلسفه: بابی‌گری و کسروی‌گرایی و بهائی‌گری، تهران: آشیانه کتاب.
کسروی، احمد (بی‌تا)، بهائی‌گری، تهران: بی‌نا.
گلپایگانی، میرزاابوالفضل (بی‌تا)، کشف الغطاء، بی‌جا: بی‌نا.
مازندرانی، اسدالله (1346)، أسرار الآثار، تهران: مؤسسه امری مطبوعاتی.
مرسلوند، حسن (1387)، زندگی‌نامه رجال و مشایخ ایران، تهران: الهام.
ملک‌ثابت، مهدی؛ کاظمی زهرانی، مرضیه (1397)، «وضعیت متصوفۀ نعمت‌اللهی در عصر قاجار»، پژوهش‌نامه عرفان، ش19،
ص185-208.
مهتدی، فضل‌الله (1344)، پیام پدر، تهران: امیرکبیر.
مهدوی، سیدمصلح‌الدین (1368)، تاریخ علمی و اجتماعی اصفهان در دو قرن اخیر، تهران: الهدایه.
نجفی، سیدمحمدباقر (1383)، بهائیان، تهران: انتشارات مشعر.
نظام‌السلطنه، حسین‌قلی‌خان (1386)، خاطرات و اسناد، چ 1، تهران: تاریخ ایران.
هدایت، رضا‌قلی‌خان (بی‌تا)، روضة‌الصفای ناصری، جلد 1، تهران: اساطیر.