پژوهشنامه امامیه

پژوهشنامه امامیه

بررسی تطبیقی دیدگاه علامه حلی و ابن تیمیه در باره آیه 23 سوره شوری در امامت اهل بیت علیه السلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری نقد وهابیت، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 دانشیار گروه مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب ،قم، ایران
3 استادیارگروه کلام اسلامی و الهیات جدید، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم، ایران
10.22034/jis.2025.381726.1877
چکیده
علامه حلی با استناد به آیۀ 23 سوره شوری (قل لا أسألکم علیه أجرا إلا المودة فی القربى) و روایات ذیل آن، «مودّت نسبت به اهل‌بیت؟عهم؟» را واجب دانسته و از وجوب این مودّت، وجود منصب امامت در میان اهل‌بیت؟عهم؟ را نتیجه گرفته است. از سوی دیگر، ابن‌تیمیه به برداشت معناییِ علامه حلی از واژگان آیه، و نیز به استناد علامه به روایاتِ مرتبط و دلالت آنها، اشکال وارد کرده است و در وجود روایاتی که در منابعِ مورد استناد علامه آمده، تردید روا داشته است. در تحقیق پیشِ رو، با روش کتابخانه‌ای و رویکردی توصیفی-‌تحلیلی، نشان داده شد که برداشت علامه از آیه و الفاظ آن، هم‌راستا با دیدگاه لغویان، مفسران، و محتوای روایات است. افزون بر این، روایاتِ ذیل آیۀ یادشده، نه‌تنها در منابعی که علامه به آنها استناد کرده، وجود دارند؛ بلکه از نظر سند و متن نیز، مطابق با معیارهای رجالی و حدیثی اهل‌سنت، بدون خدشه و قابل قبول‌اند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Comparative Study of Allamah al-Hilli’s and Ibn Taymiyyah’s Views on Verse 23 of Surah Ash-Shūrā Regarding the Imamate of the Ahl al-Bayt (AS)

نویسندگان English

rahim sabour 1
mohammad Moeinifar 2
mohmad baghir pour amini 3
1 PhD Student in Wahhabism Criticism, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
2 Associate Professor, Department of Islamic Sects, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
3 Assistant Professor, Department of Islamic Theology and New Theology, Research Institute for Culture and Islamic Thought, Qom, Iran
چکیده English

Allamah al-Ḥillī, citing the verse (Say, "I do not ask you for any reward for it (i.e. Message) except affection for [near] relatives") (Qur'an, 42:23) and the narrations related it, has deemed “affection towards the Ahl al-Bayt (AS)” obligatory and has inferred from this obligation the existence of the position of Imamate among the Ahl al-Bayt (AS). On the other hand, Ibn Taymiyyah objected to Allamah al-Ḥillī’s interpretation of the terms of the verse as well as to his reliance on related narrations and their implications. He also doubted the existence of the narrations cited by the Allamah in the sources referred to. In the present research, through a library-based descriptive-analytical approach, it has been demonstrated that the Allamah’s interpretation of the verse and its phrases aligns with the views of lexicographers, exegetes, and the content of the narrations. Furthermore, the narrations related to the mentioned verse are not only present in the sources cited by the Allamah but, from the standpoint of the chains of transmission and the texts, also conform to the evaluative criteria of narrators and narrations recognized by Sunni scholars, without defect and are acceptable.

کلیدواژه‌ها English

Dhawi al-Qurbā ([Near] Relatives)
Verse of Affection
Ibn Taymiyyah
Imamate
Allamah al-Ḥillī
قرآن کریم
نهج‌البلاغه
ابن‌ابی‌الحدید، عزالدین (1418ق)، شرح نهج‌البلاغة، تحقیق: محمّد عبدالکریم النمری، بیروت: دارالکتب
العلمیة.
ابن‌ابی‌حاتم رازی، عبدالرحمن (1271ق)، الجرح والتعدیل، چاپ اول، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ابن‌تیمیه، احمد (1406ق)، منهاج السنة، تحقیق: محمّد رشاد سالم، ریاض: جامعة الإمام محمّد بن سعود
الإسلامیة.
ابن‌حبان، محمّد (1395ق)، الثقات، تحقیق: شرف‌الدین أحمد، بیروت: دار‌الفکر.
ابن‌حجر عسقلانی، احمد (1406ق)، تقریب التهذیب، المحقق: محمّد عوامة، سوریا: دار‌الرشید.
ـــــــــــــــــــــــــــ (1326ق)، تهذیب التهذیب، هند: دائرة‌المعارف النظامیة.
ابن‌حنبل، احمد(1403)، فضائل الصحابة، المحقق: وصی‌الله محمّد عبّاس، بیروت: مؤسسه الرسالة.
ــــــــــــــــــ (1421ق)، مسند أحمد، تحقیق: شعیب الأرنؤوط و دیگران، بیروت: مؤسسه الرسالة.
ابن‌درید، محمّد (بی‌تا)، جمهرة ‌اللغة، بیروت: دارالعلم للملایین.
ابن‌عبدالبر، یوسف (1412ق)، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، تحقیق: علی محمّد البجاوی، بیروت:
دار‌الجیل.
ابن‌قتیبه، عبدالله (1322ق)، الإمامة والسیاسة، تحقیق: محمّد محمود الرافعی، مصر: نیل.
ابن‌هشام، عبدالله (بی‌تا)، مغنی اللبیب عن کتب الأعاریب، مصر: محمّدعلی صبیح واولاده.
ابوحیان، محمد بن یوسف (1420ق)، البحر المحیط فی التفسیر، بیروت: دار‌الفکر.
آریان‌فر، مهدی (1385ش)، «پاداش رسالت»، مجله پژوهش‌های قرآنی، شمارۀ 46 و 47، ص168-181.
آلوسى، محمود بن عبدالله (1415ق)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی، بیروت:
دار‌الکتب العلمیة.
بابایی، علی‌اکبر (1380)، «پژوهشی در آیۀ مودّت»، ماهنامه معرفت، ش ۴۸، ص63-68.
بحرانى اصفهانى، عبدالله (1413ق)، عوالم العلوم والمعارف والأحوال من الآیات و الأخبار و الأقوال
(مستدرک سیدة النساء إلى الإمام الجواد)، قم: مؤسسة الإمام المهدى(عج).
 بخارى، محمّد (1422ق)، صحیح البخاری، تحقیق: محمّد زهیر بن ناصر، بیروت: دار طوق النجاة.
بغوی، حسین (1420ق)، معالم التنزیل فی تفسیر القرآن، تحقیق: عبد الرزاق المهدی، بیروت: دار إحیاء التراث
العربی.
بلاذری، احمد (1417ق)، أنساب الأشراف، بیروت: دار‌الفکر.
ثعلبی، أحمد (1422ق)، الکشف والبیان عن تفسیر القرآن، تحقیق: أبومحمّد بن عاشور، بیروت: دار إحیاء
التراث العربی.
ثمالی، أبوحمزه (1420ق)، تفسیر أبی‌حمزة الثمالی، تحقیق: عبدالرزاق محمدحسین، بی‌جا: الهادی.
حاکم نیشابورى، محمّد (1411ق)، المستدرک على الصحیحین، تعلیق: محمّد بن أحمد ذهبى، تحقیق:
مصطفى عبدالقادر عطا، بیروت: دارالکتب العلمیة.
حسکانی، عبیدالله بن عبدالله (۱۴۱۱ق)، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد
اسلامی.
حلی، حسن بن یوسف (بی‌تا)، منهاج الکرامة فی معرفة الإمامة، تحقیق: عبدالرحیم مبارک، نجف: مرکز
الأبحاث العقائدیة.
خطیب بغدادی، احمد (1432ق)، الکفایة فی علم الروایة، المحقق: ماهر یاسین الفحل، دمام: دار ابن‌الجوزی.
ذهبى، محمّد (2003م الف)، تاریخ الإسلام ووفیات المشاهیر والأعلام، تحقیق: بشار عوّاد معروف، بیروت:
دار‌الغرب الإسلامى.
ــــــــــــــ ( 1419ق ب)، تذکرة الحفاظ، چاپ اول، بیروت: دار‌الکتب العلمیة.
ــــــــــــــ (1430ق ج)، میزان الاعتدال، المحقق: محمّد رضوان عرقسوسی و دیگران، دمشق: مؤسسة
الرسالة العالمیة.
رازی، فخرالدین (1420ق)، مفاتیح الغیب، چاپ سوم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
راغب اصفهانی،حسین (1420ق)، محاضرات الأدباء، بیروت: شرکة دار‌الأرقم بن أبی‌الأرقم.
ربانی، محمّد، درس امامت، کتاب المراجعات، 10/3/1404:
https://eshia.ir/Feqh/Archive/rabani/morajeat/95/#lesson_960230
حسینی میلانی، سیدعلی (1385)، تفسیر آیة المودّة، قم: حقائق.
ــــــــــــــــــــــــــ (1428)، شرح منهاج الکرامة فی معرفة الإمامة، قم: حقائق.
حویزی، عبد علی بن جمعه (۱۴۱۵ق)، تفسیر نور الثقلین، قم: ناشر اسماعیلیان.
زمخشری، محمود (1407ق)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، چاپ سوّم، بیروت: دارالکتاب العربی.
شریف مرتضی، علی بن حسین (بی‌تا)، الشافی، تحقیق: سید‌عبدالزهراء حسینی، طهران: مؤسسة الصادق(ع).
طبرانی، سلیمان (بی‌تا)، المعجم الکبیر، تحقیق: حمدی بن عبدالمجید، چاپ دوم، القاهرة: مکتبة ابن‌تیمیه.
طبرسی، فضل بن حسن (1408ق)، مجمع البیان، بیروت: دارالمعرفه.
طبری، محمّد (1420ق)، جامع البیان فی تأویل القرآن، تحقیق: أحمد محمّد شاکر، بیروت: مؤسسه الرسالة.
فرات کوفی، فرات بن ابراهیم (1410ق)، تفسیر فرات الکوفی، تهران: وزارت ارشاد اسلامی.
فیومی، احمد(1347ق)، مصباح المنیر، قاهره: دارالتعارف.
قرطبی، محمّد(1364ش)، الجامع لاحکام‌ القرآن، تهران: ناصرخسرو‏.
کلینی، محمّد(1365ش)، الکافی، تصحیح و تعلیق علی‌اکبر غفاری، دار‌الکتب الاسلامیة.
مجلسی، محمّدباقر (1403ق)، بحار الأنوار، تحقیق: سیدابراهیم میانجی، محمّدباقر بهبودی، بیروت: دار‌إحیاء
التراث العربی.
مروتی، سهراب؛ زرگوش‌نسب، عبد‌الجبار (1388ش)، «بررسی تطبیقی آیات مودّت و تطهیر در روایات شیعه
و اهل‌سنت»، مجله معرفت، ش143، ص111-126.
مسعودی، حسین (2012م)، مروج الذهب ومعادن الجوهر، لبنان: دار‌الکتب العلمیه.
مظفر، محمّدحسن (بی‌تا)، دلائل الصدق، قم: مؤسسة آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث.
منقری، نصر بن مزاحم (1404ق)، وقعة صفین، محقق: عبدالسلام هارون، قم: کتابخانه عمومی آیت‌الله العظمی
مرعشی.
مسلم بن حجاج، ابوالحسن نیشابوری (بی‌تا)، صحیح مسلم، تحقیق: محمّد فؤاد عبد‌الباقى، بیروت: دار إحیاء
التراث العربى.
واحدی، علی (1415ق)، الوسیط فی تفسیر القرآن المجید، تحقیق و تعلیق: عادل أحمد عبدالموجود و
دیگران، بیروت: دار‌الکتب العلمیة.
هیثمی، نورالدین علی بن ابی‌بکر (1414ق)، مجمع الزوائد ومنبع الفوائد، تحقیق: حسام‌الدین القدسی،
القاهرة: مکتبة القدسی.