پژوهشنامه امامیه

پژوهشنامه امامیه

تبیین و نقد دیدگاه زیدیه در موضوع «علم امام» با تأکید بر دیدگاه کلام امامیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید محمد مهدی حسین پور 1
مرتضی رمضانی کوشک 2
1 استادیار گروه مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 دانشجوی دکتری شیعه شناسی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
10.22034/jis.2025.468755.1976
چکیده
ازجمله مسائل مطرح در حوزه شیعه‌شناسی، مطالعه در رابطه با فرق شیعه است. شیعه همچون دیگر مکاتب و مذاهب اسلامی انشعاباتی را درون خود تجربه کرده است که از آن جمله، فرقه زیدیه است. زیدیه از فرقه‌های مهم شیعه در دوره معاصر است و در رابطه با افتراقات امامیه و زیدیه می‌توان از زوایای مختلفی به بحث پرداخت؛ امّا عمده اختلاف این فرقه با امامیه در مسئله امامت راجع به نص، قیام و صفاتی همچون علم امام است که در این تحقیق به بررسی مسئله علم امام از منظر امامیه و زیدیه به‌عنوان یک ویژگی مهم و اساسی برای امام پرداخته شده است. ضرورت بحث از علم امام از آنجا اثبات می‌شود که اگر این موضوع مطابق دیدگاه امامیه تبیین و اثبات شود، یکی از اختصاصات شیعه اثنی‌عشریه تثبیت گردیده است. در این تحقیق ابتدا به دیدگاه زیدیه در مورد منشأ علم امام پرداخته شده؛ سپس کیفیت علم امام از دیدگاه این فرقه مورد بررسی قرار گرفته و در قسمت پایانی، علم غیب برای امام مورد مداقه قرار گرفته است. تطبیق دیدگاه امامیه با عقل و شرع در مورد علمِ امام از یافته‌های مهم این تحقیق است که با روش کتابخانه‌ای، تحلیلی و توصیفی انجام شده است.
کلیدواژه‌ها
علم
امام
زیدیه
امامیه
علم غیب
موضوعات

عنوان مقاله English

An Account and Critique of the Zaydi View of the Imam’s Knowledge According to the Imami Theology

نویسندگان English

Seyed Mohammad Mahdi Hosseinpoor 1
morteza ramezanikooshk 2
1 Assistant Professor, Department of Theological Schools, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
2 PhD, Shiite Studies, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
چکیده English

One of the key topics in Shiite studies is the study of Shiite sects. Like other Islamic denominations and sects, Shiism has experienced internal divisions, one of which is the Zaydi sect. The Zaydiyya remains a significant Shiite sect in the contemporary period, and the differences between the Imāmiyya and the Zaydiyya can be analyzed from various perspectives. However, the primary divergence between these two sects lies in the doctrine of imamate, particularly regarding explicit designation. naṣṣ), armed uprising. qiyām), and attributes such as the Imam’s knowledge. This study addresses the concept of the Imam’s knowledge from the perspectives of the Imāmiyya and the Zaydiyya, as it is a fundamental and essential characteristic of the imam. The significance of discussing the Imam’s knowledge is evident in that, if established according to the Imāmī perspective, it affirms one of the distinctive features of Twelver Shiism. This study first explores the Zaydi perspective on the source of the imam’s knowledge, followed by an examination of its nature according to this sect. In the final section, the concept of the Imam’s knowledge of the unseen. ʿilm al-ghayb) is scrutinized. A key finding of this research is that the Imāmī view on the Imam’s knowledge aligns with both reason and religious principles. The study employs a library-based, analytical, and descriptive methodology.

کلیدواژه‌ها English

knowledge
Zaydiyya
Imāmiyya
knowledge of the unseen
قرآن کریم
نهج‌البلاغه
ابن‌ابی‌حاتم، عبدالرحمن بن محمد (1417ق)، تفسیر القرآن العظیم، الریاض: مکتبه نزار مصطفی الباز.
اشعری، سعد بن عبدالله (1361)، المقالات والفرق، تهران: مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.
اوجاقی، ناصرالدین (1389)، علم امام از دیدگاه کلام امامیه، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
بصری، حسن (1408ق)، رسائل العدل والتوحید، تحقیق: محمد عماره، قاهره: دار الشروق.
جعفری، سیدحسین محمد (1397ش)، تشیع در مسیر تاریخ، چ19، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
حمیری، نشوان بن سعید (1948م)، الحور العین، تصحیح: مصطفی کمال، قاهره : مکتبة الخانجی.
خطیب، صالح احمد (1404)، الإمام زید بن علی المفتری علیه، بیروت: المکتبة الفیصلیة.
رسی، قاسم بن ابراهیم (1422)، مجموع کتب ورسائل الإمام القاسم الرسی کتاب الرد علی الروافض، تحقیق:
عبدالکریم احمد، صنعا: دار الحکمة الیمانیة.
سلطانی، مصطفی (1390ش)، تاریخ و عقائد زیدیه، قم: نشر ادیان.
ــــــــــــــــــــــــ  (1387)، امامت از دیدگاه امامیه و زیدیه، قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
سیوطی، جلال الدین (1433)، الدر المنثور فی تفسیر المأثور، بیروت: دار الفکر.
سیدمرتضی، علی بن حسین (1405ق)، رسائل الشریف المرتضی، قم: دار القرآن الکریم.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1411ق)، الذخیرة فی علم الکلام، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
شیخ‌طوسی، محمد بن حسن (1406)، الاقتصاد فیما یتعلق بالاعتقاد، بیروت: دار الأضواء.
شیخ‌مفید، محمد بن محمد (1413الف)، تصحیح الاعتقاد، قم: کنگره شیخ‌مفید.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1413ب)، مصنفات الشیخ المفید (اوائل المقالات)، بی‌جا: مؤتمر العالمی لالفیه
الشیخ المفید.
صابری، حسین (1388ش)، تاریخ فرق اسلامی، تهران: سازمان سمت.
صبحی، محمود (1410)، الإمام المجتهد یحیی بن حمزة وآرائه الکلامیه، بی‌جا: العصر الحدیث.
صفار، محمد بن حسن (1362ش)، بصائر الدرجات فی فضائل آل‌ محمد(ص)، تهران: منشورات الأعلمی.
طبری، محمد بن جریر (1403ق)، تاریخ الأمم والملوک (تاریخ الطبری)، تحقیق: محمد أبوالفضل ابراهیم،
بیروت: مؤسسة علمی للمطبوعات.
ـــــــــــــــــــــــــــــــ (1412)، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار المعرفه.
طبرسی، فضل بن حسن (1406ق)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار المعرفة.
عبدالناظر، محسن (1983م)، مسألة الإمامة والوضع فی الحدیث عند الفرق الإسلامی، بیروت: دار العربیه
للکتاب.
علامه‌ حلی، ابو منصور حسن بن یوسف بن مطهر (1401ق)، أجوبة المسائل المنهائیه، قم: مطبعة الخیام.
علامه‌ مجلسی، محمدباقر (1404ق)، بحار الأنوار، بیروت: مؤسسة الوفاء.
فاریاب، محمدحسین (1395)، «بررسی دیدگاه متکلمان امامیه در مورد گستره علم امام با تأکید بر روایات»،
تحقیقات کلامی، ش15، ص27-44.
کلینی، محمد بن یعقوب (1363ش)، الکافی، تصحیح و تعلیق: علی‌اکبر غفاری، طهران : دار الکتب الإسلامیه.
کراجکی، ابوالفتح (بی‌تا)، کنز الفوائد، قم: انتشارات دار الذخایر.
شفق‌خواتی، محمد (1386)، «امامت از دیدگاه زیدیه و امامیه»، پژوهشنامه حکمت و فلسفه اسلامی، ش21،
ص93-114.
مشکی، محمد (1389)، «بررسی علم امام از دیدگاه شیخ‌مفید»، پژوهش‌های فلسفی‌کلامی، دوره12، ش45،
ص301-321.
المهدی لدین الله، احمد بن یحیی (1985م)، القلائد فی تصحیح العقائد، بیروت: دار المشرق.
المنصور بالله، عبدالله بن حمزه (1423)، شرح الرسالة الناصحة بالأدلة الواضحة، صعده: مکتبة أهل البیت (ع).
نشار علی، السامی (1977م)، نشأة الفکر الفلسفی فی الإسلام، قاهره: دار المعارف بمصر.
نوبختی، حسن بن موسی (1361ش)، فرق الشیعة، تهران: مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.
هیتمی، احمد بن حجر (1385ق)، الصواعق المحرقة فی الرد علی أهل البدع والزندقة، قاهره: مکتبه القاهره.
یاری‌نیا، رضا (1399)، امامت از دیدگاه زیدیه، 18/1/1399.
http://www.shiastudy.ir/%D9%81%D8%B1%D9%82-