پژوهشنامه امامیه

پژوهشنامه امامیه

بررسی و تحلیل روایات انتساب گرانی کالاها به خداوند

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سمانه رمضان زاده 1
محسن رفعت 2
حمیدرضا سروریان 2
1 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه حضرت معصومه(س)، قم، ایران
2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه حضرت معصومه(س)، قم، ایران
10.22034/jis.2025.430202.1924
چکیده
گرانی کالا‌ها همواره پدیده‌‌ای است که توده‌‌ مردم از آن رنج می‌برند. دسته‌ای از گزارش‌های حدیثی موجود در تراث امامیه، خداوند را تنها سبب گرانی کالا معرفی می‌کند. این نقل‌ها از جهتی بیانگر جبر و از سوی دیگر ظاهراً خلاف واقع می‌‌نماید. نوشتار حاضر می‌کوشد ضمن بررسی منابع روایات، دلالت آنها را نیز مورد مداقّه قرار دهد. پژوهش حاضر با رویکردی ‌  توصیفی‌‌-تحلیلی و روش کتابخانه‌‌ای بدین نتیجه رسیده است که این اخبار به لحاظ سندی قابل خدشه نبوده و از منظر محتوایی تفسیر‌های متفاوتی دارند؛ از‌جمله اینکه قیمت‌گذاری اجناس، غالباً توسط خداوند صورت می‌‌گیرد؛ یا از آنجا که نه‌تنها هستی انسان، بلکه تمام قدرت و توانایی او از خداوند است، بنابراین اگر گرانی کالا از سوی انسان نیز باشد، گویا از جانب خداوند است؛ یا توجه به شرایط زمانی و مکانی صدور روایات نشان می‌‌دهد، این نقل‌‌ها حاکمان را در شرایط عادی از تسعیر نهی کرده است. در نتیجه، این روایات درصدد نفی دیگر اسباب و مخالفت با اصول و قواعد اقتصادی نیستند؛ بلکه بیانگر نقش تکوینی و تشریعی خداوند در گرانی قیمت‌ها و اثبات اثربخشی مقدّرات الهی در این زمینه‌‌اند.
کلیدواژه‌ها
سعر
غلاء و رخص
احتکار
موضوعات

عنوان مقاله English

Examination and Analysis of Hadiths Attributing the Rising Prices of Goods to God

نویسندگان English

samaneh ramazan zadeh 1
mohsen rafat 2
hamidreza sarvarian 2
1 MA student, Quran and Hadith Sciences, Hazrat Masoumeh University, Qom, Iran
2 Associate Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Hazrat Masoumeh University, Qom, Iran
چکیده English

The high cost of goods is a phenomenon that has always caused suffering for the masses. Some of the hadith reports in the Shiite tradition attribute the rising prices of goods solely to God as the cause. These hadiths, in one sense, suggest a form of determinism, while on the other hand, they appear to be inconsistent with reality. This article seeks to examine the sources of these hadiths and also to analyze their implications. The present study, employing a descriptive-analytical approach and library-based methodology, concludes that these reports are not flawed in terms of their chain of transmission, but they can be subject to different interpretations in terms of their content. Among these interpretations are: that the pricing of goods is often determined by God; that since not only human existence, but all human power and ability, comes from God, any increase in prices caused by humans is, in a way, also attributed to God; or that considering the historical and geographical context in which the hadiths were issued, these reports were a prohibition against officials setting prices under normal circumstances. Therefore, these hadiths do not aim to deny other causes or contradict economic principles and rules. Instead, they highlight both the ontological and legislative roles of God in the rise in prices, demonstrating the influence of divine decree in this regard.

کلیدواژه‌ها English

price
expensiveness
cheapness
hoarding
قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
ابن‌‌داود، تقی‌ الدین حسن‌ بن‌ علی حلی (1342)، الرجال، تهران: دانشگاه تهران.
ابن‌‌غضائری، احمد‌ بن‌ حسین (1380)، الرجال، قم: مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث.
اربلی، علی‌ بن‌ عیسی (1381ق)،کشف الغمة فی معرفة الأئمة، تبریز: بنی‌هاشمی.
امام خمینی، سیدروح‌الله (1393)، تحریر الوسیلة، قم: مؤسسة دار الحدیث العلمیة والتقافیة.
امام خمینی، سید‌روح‌الله (1421)، کتاب البیع، تهران: المؤسسة العروج.
امین، محسن (1403)، أعیان الشیعة، بیروت: دار التعارف.
جزائری، سید‌نعمت‌الله (1417)، نور البراهین، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
حسینی، سیدرضا (1384)، «قیمت‌‌گذاری از دیدگاه ‌فقه و اقتصاد»، جستارهای اقتصادی، ش4، ص255-286.
حلی، حسن‌ بن‌ یوسف (1402)، الرجال، قم: الشریف الرضی.
ــــــــــــــــــــــــــــــ (1430)، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
خرازی، سیدمحسن (1373)، بدایة المعارف الالهیة فی شرح العقائد الامامیة، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
خوئی، سید‌ابوالقاسم (1372)، معجم رجال الحدیث وتفصیل طبقات الرواة. بی‌‌جا: بی‌‌نا.
ــــــــــــــــــــــــــــ (1417)، مصباح الفقاهة، قم: انصاریان.
رازی، فخرالدین (1414ق)، القضاء والقدر، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ـــــــــــــــــــــ (1420)، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
راغب اصفهانی، حسین‌ بن‌ محمد (1416)، مفردات الفاظ القرآن، دمشق: دار القلم.
زبیدی، محمد مرتضی الحسینی (1385)، تاج العروس، بیروت: دار الهدایة.
سبحانی، جعفر (1382)، الإنسان بین الجبر والتفویض، قم: مؤسسة الإمام الصادق؟ع؟. 
سعیدی‌مهر، محمد؛ صادقی علویجه، احمد (1398)، «چالش تبیین‌های کلامی در مشکله‌ توحید افعالی خداوند و فعل اختیاری
انسان»، نشریه علمی اندیشه نوین دینی، ش57، ص7-18.
سیوطی، جلال‌الدین (بی‌تا)، الدر المنثور فی التفسیر المأثور، بیروت: دار المعرفة.
شبّر، سیدعبدالله (1418)، حق الیقین فی معرفة أصول الدین، بیروت: موسسة الأعلمی.
شوشتری، محمدتقی (1410)، قاموس الرجال، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
شیرازی، سیدمحمد (1425)، المال أخذاً وعطاءاً وصرفاً، بیروت: دار العلوم.
صدوق، محمد‌ بن‌ علی (1363)، من لا یحضره الفقیه، قم: مؤسسة النشر الإسلامی. 
ـــــــــــــــــــــــــــــــ (1376)، الأمالی، تهران: کتابچی.
ـــــــــــــــــــــــــــــــ (1395)، کمال الدین وتمام النعمة، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
ـــــــــــــــــــــــــــــــ (1416)، التوحید، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
طباطبایی، سید‌محمد‌حسین (1363)، المیزان فی تفسیر القرآن، تهران: امیرکبیر.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1419)، الرسائل التوحیدیة، بیروت: مؤسسة النعمان.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (بی‌‌تا)، حاشیة الکفایة، بی‌جا: بی‌نا.
طبرسی، فضل‌ بن‌ الحسن (1412)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار المعرفة.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1417)، إعلام الوری بأعلام الهدی، قم: آل البیت.
طوسی، محمد بن حسن (1363)، الاستبصار فیما اختلف من الأخبار، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ (1365)، تهذیب الأحکام، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ (1387)، المبسوط فی فقه الإمامیة، تهران: مکتبة المرتضویة.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ (1400)، النهایة فی مجرد الفقه والفتاوی، بیروت: دار الکتاب العربی.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ (1420)، الفهرست، قم: مکتبة المحقق الطباطبائی.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ (1427)، رجال الطوسی، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
علیانسب، سید‌ضیاءالدین (1398)، بررسی تطبیقی نشانه‌های قیام امام مهدی؟عج؟ در روایات فریقین، تهران: معارف.
فراهیدی، خلیل‌ بن‌ احمد (1408)،کتاب العین، بیروت: مؤسسة الأعلمی.
قاضی عبدالجبار، ابن‌احمد (1965م)، المغنی فی أبواب التوحید والعدل، قاهره: الدار المصریة.
کشی، ابو عمرو محمد‌ بن‌ عمر (1404)، اختیار معرفة الرجال، قم: مؤسسة آل البیت؟عهم؟.
کلینی، محمد‌ بن‌ یعقوب (1363)، الکافی، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
گلپایگانی، سید‌محمد‌محمود (1384)، «بررسی حقوقی احتکار و نرخ‌‌گذاری»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، ش68،
ص233-256.
مجلسی، محمد‌باقر (1364)، ملاذ الأخیار فی فهم تهذیب الأخبار، قم: مکتبة آیة الله المرعشی العامة.
ــــــــــــــــــــــــــ (1389)، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول؟عهم؟، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
ــــــــــــــــــــــــــ (1403)، بحار الأنوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ــــــــــــــــــــــــــ (1420)، الوجیزة فی الرجال، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مجلسی، محمدتقی (1406)، روضة المتقین فی من لا یحضره الفقیه، قم: بنیاد فرهنگ اسلامی کوشانپور.
مفید، محمد‌ بن‌ محمد‌ بن‌ نعمان (1410)، المقنعة، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
منتظری، حسینعلی (1374)، دراسات فی ولایة الفقیه وفقه الدولة الاسلامیة، قم: دار الفکر.
مهدوی، حسن (1391)، سهل‌ بن‌ زیاد در آئینه علم رجال، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار؟عهم؟.
نادری، مرتضی (1391)، «اعتبار و تداول کتاب الغیبة نعمانی»، مطالعات قرآن و حدیث سفینه، ش37، ص175-187.
نجاشی، احمد‌ بن‌ علی (1365)، رجال النجاشی، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
نراقی، ابوالقاسم‌ بن‌ محمد (1422)، شعب المقال فی درجات الرجال، قم: کنگره بزرگداشت محققان ملامهدی و ملااحمد نراقی.
نصیرالدین طوسی، محمد‌ بن‌ محمد (1407)، تجرید الاعتقاد، تهران: مکتب الإعلام الإسلامی.
نعمانی، محمد‌ بن‌ ابراهیم (1397)، الغیبة، تهران: نشر صدوق.‌ 
نوری، حسین‌ بن‌ محمد‌تقی (1408)، مستدرک الوسائل، بیروت: مؤسسة آل البیت؟عهم؟.
یوسفی، احمدعلی (1379)، «دگرگونی قیمت‌ها در عصر تشریع»، کاوشی نو در فقه اسلامی، ش25و 26، ص153-214.
ـــــــــــــــــــــــــ (1385)، «رفتار پیامبر(ص) و امامان(ع) در برابر نوسان قیمت‌ها»، اقتصاد اسلامی، ش24، ص39-69.
سیفی مازندرانی، علی‌اکبر، مفسد اقتصادی،  08/10/1400:
 https://www.eshia.ir/Feqh/