پژوهشنامه امامیه

پژوهشنامه امامیه

بررسی جامعه‌شناختی رویکرد توسعه‌محور حکومت علوی در نسبت‌سنجی با مولفه‌های بنیادین دولت رفاه مدرن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
علی نوازنی 1
نرگس مولائی 2
1 دانشجوی دکتری رشته جامعه‌شناسی توسعه اقتصادی اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اراک، ایران
2 استادیار گروه جامعه‌‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اراک، ایران
10.22034/jis.2025.421899.1918
چکیده
انعکاس گسترش روزافزون فرهنگ توسعه در نظام‌های سیاسی مدرن و توجه فزاینده به مضامین توسعه‌محور با رویکرد نوسازی و بهسازی جوامع‌، کشورهای پیرامونی و توسعه‌نیافته را با این پرسش محوری مواجه می‌کند که آیا سیر توسعه‌نیافتگی‌، منتج از بن‌مایه‌های فرهنگی-اعتقادی جامعه مبدأ است و برای نیل به توسعه‌یافتگی‌، ناگزیر از کناره‌گرفتن از بنیادهای نظری حکومت مستقر است یا خیر. در جوامع دینی‌، این ناهمسانی‌ها و ناساز‌انگاری‌ها اغلب متوجه زیرساخت‌های ایدئولوژیک و بنیادهای معرفتی دینی قلمداد می‌شود. در غیاب نقادی جدی و پژوهش‌های علمی روشمند و عدم تفکیک اندیشه‌های اصیل دینی از برساخته‌های اجتماعی-تاریخی و فقدان مباحث استدلالی و تجزیه و تحلیل منطق درونی رویدادهای تاریخمند، نوعی جهان‌بینی مخدوش متکی بر ایدئولوژی‌های التقاطی با ظواهر شبه‌علمی و عامه‌پسند را قوت می‌بخشد. این ضایعه، حلقه مفقوده‌ای است که با استقرار و استحکام عرفی و توجیه و تثبیت فرهنگ ضد توسعه، موجب از میان‌رفتن اعتماد اجتماعی به مبانی فرهنگی می‌شود و در بلندمدت نیز به ریزش سرمایه اجتماعی تبدیل می‌شود.
ریشه‌یابی و علت‌کاوی موانع توسعه در جوامع دینی‌، بدون بازشناسی مبانی معرفتی و نظام معنایی جامعۀ مورد بررسی‌، امکان‌پذیر نیست‌. بررسی جامعه‌شناختی الگوهای اداره امور در حکومت علوی به‌عنوان مدلی منسجم و مدون از حکومت دینی درصدد تبیین این مدعا است که در نسبت‌سنجی و ظرفیت‌‌سازی میان رویکرد بهسازی پیشامدرن با مؤلفه‌های بنیادین دولت رفاه مدرن، می‌توان تطابق قائل شد و با اتکا به آن دامنه معرفتی، همسازی و این‌همانی برای الگوسازی توسعه‌محور از لحاظ رویکرد حکمرانی در جوامع دینی امروز وضع کرد‌.
کلیدواژه‌ها
توسعه
توسعه اقتصادی
توسعه اجتماعی
دولت رفاه
حکومت علوی
نسبت‌سنجی تطبیقی‌
رویکرد توسعه‌محور علوی
موضوعات

عنوان مقاله English

A Sociological Analysis of the Development-Oriented Approach of Imam Ali’s Governance in Comparison with the Foundational Elements of the Modern Welfare State

نویسندگان English

Ali Navazani 1
Narges Molaee 2
1 PhD, Sociology of Socioeconomic Development, Islamic Azad University, Arak Branch, Arak, Iran
2 Assistant Professor, Department of Sociology, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, Arak Branch, Arak, Iran
چکیده English

The increasing spread of development-oriented culture in modern political systems, along with the growing attention to development-oriented themes through the lens of modernization and the improvement of societies, confronts peripheral and underdeveloped countries with a central question: Is the trajectory of underdevelopment a result of the cultural and ideological foundations of the originating society, and does achieving development necessarily require distancing oneself from the theoretical foundations of the established government? In religious societies, these inconsistencies and contradictions are often attributed to the ideological infrastructure and foundational religious knowledge. In the absence of serious critique, methodical scholarly research, and a clear distinction between authentic religious thoughts and socio-historical constructs, alongside the lack of argumentative discussions and analysis of the internal logic of historical events, a distorted worldview based on eclectic ideologies, appearing pseudo-scientific and popular, is strengthened. This flaw is the missing link that, through the normalization and justification of anti-development culture, undermines social trust in cultural foundations and, in the long run, leads to the erosion of social capital. Identifying and analyzing the barriers to development in religious societies is not possible without recognizing the epistemological foundations and the semantic system of the society under examination. A sociological study of the governance models in Imam Ali’s government, as a coherent and structured model of religious governance, aims to demonstrate that, in the comparison and capacity-building between the pre-modern modernization approach and the foundational elements of the modern welfare state, a compatibility can be established. Relying on this epistemic framework, a convergence and identity for a development-oriented governance model can be proposed for contemporary religious societies.

کلیدواژه‌ها English

development
economic development
social development
welfare state
Imam Ali’s government
comparative metrics
Imam Ali’s development-oriented approach
قرآن کریم
ابن‌اثیر، علی بن محمد (1385ق)، الکامل فی التاریخ، بیروت: دار صادر.
ابن‌اثیر، مبارک بن محمد (1364ق)، النهایة فی غریب الحدیث والأثر، تحقیق: طاهر احمد زاوی و محمود
محمد طناحی، قم: نشر اسماعیلیان.
ابن‌شعبه حرانی، حسن بن علی (1394)، تحف العقول عن آل الرسول، قم: مکتبة البصیرت.
ابوعبید، قاسم بن سلام (1408ق)، الأموال، تحقیق: محمد خلیل هراس، بیروت: دار الفکر.
امین، سیدمحسن (1403ق) اعیان الشیعه، تحقیق: حسن امین، بیروت: دار التعارف.
اینگلهارت، رونالد (۱۳۸۷)، مقدس و عرفی: دین و سیاست در جهان، ترجمه: مریم وتر، تهران: کویر.
ـــــــــــــــــــــــ (۱۳۸۹)، نوسازی: تغییر فرهنگ و دموکراسی، ترجمه: یعقوب احمدی، تهران: کویر.
برقی، احمد بن محمد (1370ق)، المحاسن، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
بیهقی، علی بن زید (1365ق)، تاریخ حکماء الاسلام، دمشق: مطبعة الترقی.
تمیمی مغربی، نعمان بن محمد (1385ق)، دعائم الإسلام، قم: مؤسسه آل البیت.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1409ق)، شرح الأخبار فی فضائل أئمة الأطهار، قم: موسسه النشر
الاسلامیة.
ثقفى، ابراهیم بن محمد (1407ق)، الغارات، بیروت: دار الاضواء.
حر عاملی، محمد بن حسن (1404ق)، وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، تصحیح و تحقیق و
تذییل: عبدالرحیم ربانی شیرازی، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
حلی، حسن بن یوسف (1420ق)، تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیه، قم: مؤسسه الامام
الصادق؟ع؟.
خوانساری، جمال‌الدین (1360ق)، شرح غرر الحکم ودرر الکلم، تهران: نشر دانشگاه تهران.
دارقطنی، علی بن عمر (1406ق)، سنن الدار قطنی، بیروت: عالم الکتب.
روشه، گی (۱۳۸۰)، تغییرات اجتماعی، ترجمه: منصور وثوقی، تهران: نشر نی.
سیوطی، عبد الرحمن بن ابی بکر (1401ق)، جامع الصغیر فی احادیث البشیر النذیر، بیروت: دار الفکر.
شریف رضی، محمد بن حسین (1369ش)، نهج‌البلاغه، ترجمه:سیدجعفر شهیدی، تهران:علمی فرهنگی.
شیخ صدوق، محمد بن علی (1379ق)، معانی الأخبار، تهران: مکتبة الصدوق.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1404ق)، من لا یحضره الفقیه، قم: منشورات جماعة المدرسین.
صنعانی، عبدالرزاق بن همام (1403ق)، المصنّف، بیروت: المکتب الاسلامی.
طبرانی، سلیمان بن احمد (1404ق)، المعجم الکبیر، قاهره: مکتبة ابن تیمیه.
طبرسی، علی بن حسن (1404ق)، مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، بیروت: مؤسسة النور المطبوعة.
طبری، محمد بن جریر (1387ق)، تاریخ الرسل والملوک، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: دار
التراث.
طوسی، محمد بن حسن (1390ق)، تهذیب الأحکام، تهران: دار الکتب الإسلامیه.
عسقلانی، ابوالفضل احمد بن علی (1415)، الإصابة فی معرفة الصحابه، بیروت: دار الکتب العلمیه.
علی بن ابی بکر، هیثمی (1402ق)، مجمع الزوائد ومنبع الفوائد، بیروت: دار الکتب العربی.
علی بن محمد، لیثی واسطی (1376ش)، عیون الحکم والمواعظ، قم: دار الحدیث.
فتال نیشابوری، محمد بن حسن (1406ق)، روضة الواعظین، بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
فراهیدی، خلیل بن احمد (1414ق)، کتاب العین، تحقیق ابراهیم السامرائی، قم: انتشارات اسوه.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافی، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
الگار، حامد (۱۳۶۹)، میرزا ملکم‌خان: پژوهشی در باب تجددخواهی ایرانیان، ترجمه: مجید تفرشی و
جهانگیر عظیما، تهران: نشر مرکز فرهنگی مدرس.
متقی هندی، حسام الدین (1409ق)، کنز العمّال فی سنن الأقوال والأفعال، بیروت: مؤسسة الرسالة.
مجلسی، محمدباقر (1403ق)، بحار الأنوار لعلوم الأئمة الأطهار، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
منذری، عبدالعظیم بن عبدالقوی (1414ق)، الترغیب والترهیب من الحدیث الشریف، بیروت: دار الفکر.
منقری، نصر بن مزاحم (1403ق)، وقعة صفین، تحقیق و شرح: عبدالسلام محمد هارون، قم: مکتبة
المرعشی النجفی.
میرزا حبیب‌الله، هاشمی خوئی (1400ق)، منهاج البراعه فی شرح نهج البلاغة، تهران: نشر الإسلامیة.
نراقی، احمد بن محمد (1419ق)، مستند الشیعة، قم: مؤسسة آل البیت.
نوری، میرزا حسین (1367ش)، مستدرک الوسائل ومستنبط المسائل، بیروت: موسسه آل البیت لاحیاء التراث.
هیرشمن، آلبرت (۱۳۶۶)، «ظهور و افول علم اقتصاد توسعه»، ترجمه: غلامعلی فرجادی، مجله برنامه توسعه
ش ۹.
یعقوبی، احمد بن اسحاق (1383)، تاریخ یعقوبی، بیروت: دار صادر.
یوکیشی، فرکوتساوا (۱۳۶۳)، نظریه تمدن، ترجمه: چنگیز پهلوان، تهران: نشر آبی.
Gamble, Andrew (2016), Can the Welfare State survive? Cambridge polity, pp131-
146.
Hayek, F.A (1959), The Constitution of Liberty, Lodon, Routledge, 257-262.
Offe, Claus (1982), Some Contradiction of the Modern Welfare State, critical social
policy:7-16.
Pateman, Carole  (1989), The Patriarcial Welfare State, in the disorder of women,
Cambridge, polity press, pp 185-9 and 192-209.
Schulz, James (2002) The Evolving concept of Retirement, Looking Forward to the
Year 2050, International Social Security Review, 55, 85-105.
Schierup,Carl-Urik and Castles,Stephen, Migrationi in the Global Political
Economy, Boulder, Lynne Rienner publisher, 15-39.