پژوهشنامه امامیه

پژوهشنامه امامیه

منشأ آفرینش جهان و نقش پدیده حرکت در آن از منظر نهج‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری رشته قرآن و حدیث، گرایش امامیه، گروه کلام و عقاید امامیه، دانشکده علوم و معارف اسلامی، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران
2 استادیار گروه کلام و عقایدامامیه، دانشکده علوم و معارف اسلامی، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران
3 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
چکیده
دربارۀ منشأ آفرینش جهان، دلایل زیادی ارائه شده است؛ با این وجود تا کنون پدیده‌های خلقت اولیه با تمرکز بر کیفیت و کمیت حرکات آفرینش بررسی نشده‌اند؛ از این‌رو نویسندگان در این نوشتار با بررسی این مبحث در کتاب نهج‌البلاغه، به تحلیل نقادانه منشأ حیات جهان و ابعاد آن می‌پردازند. مقاله حاضر، پژوهشی نظری از نوع توصیفی - تحلیلی است. این نوشتار بر مبنای این پرسش شکل گرفته است: «زوایای پنهان و تفکربرانگیز منشأ آفرینش جهان و مراحل آن با تمرکز بر ماهیت پدیده حرکت در فرایند آفرینش از منظر نهج‌البلاغه کدام‌اند؟» نتایج پژوهش نشان می‌دهد وقایع مهمی در لحظه آفرینش حیات و هستی رخ داده است و بعد از خلق و شکافته‌شدن جوّها خلقت آغاز شد. از منظر حرکات آفرینش، دو انفجار بزرگ برای منشأ حیات جهان معرفی شد که خود بیان از نقش مهم و تأمل‌برانگیز پدیده «حرکت» در آغاز آفرینش جهان است.
فضا در اولین انفجار، زمان را به وجود آورد؛ سپس ماده به صورت آب یا مادۀ آب‌گونه خلق شد که در مرحله بعد انبساط پیدا کرد؛ امّا نیروی گرانش (گریز از مرکز) پس از مدتی آن آب را که به طور دریای جوشان درآمده بود، در یک محدوده و یک‌جا جمع کرد که نشان‌دهنده حرکتی منظم و هدفمند برای حفظ مادۀ اولیه خلق شده بوده است. سپس انفجار دوم حادث شد که دربارۀ فاصله زمانی آن با انفجار اول اطلاعاتی در این سند ارائه نشده است. انفجار دوم که در آن شدت حرکت بسیار بیشتر بود، در ظرف فضا رخ داد و سبب تولید باد شدیدی شد که به دریای جوشان وزید و مادۀ آن دریا را تحریک و متحول کرد؛ درنتیجه بر اثر این حرکات و انرژی حاصل از انفجارها و تحول‌های رخ‌داده، پرتاب حباب‌های کف‌گونه از این دریا به فضا صورت گرفت. این حباب‌ها ضمن حرکت به جلو، در فضا به انبساط پرداختند؛ این وقایع موجب به‌وجود آمدن آسمان و منشأ هستی و حیات شدند. در نتیجه‌گیری کلی می‌توان گفت به موازات تکمیل فرایند آفرینش، شدت حرکات خلقت به‌تدریج بیشتر شد؛ از این‌رو می‌توان رکن اصلی پدیدارشدن جهان را در کیفیت و کمیت حرکات دقیق و منظم آفرینش دانست. با مروری بر یافته‌های مطالعه حاضر می‌توان نتیجه گرفت متن نهج‌البلاغه دربارۀ آفرینش جهان، در راستای نتایج حاصل از نظریه‌های علمی روز است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Origin of the Creation of the World and the Role of Motion in Nahj al-Balagha

نویسندگان English

Ali Noorisaeid 1
Mohammad Ranjbarhosseini 2
Norous Amini 3
1 PhD student, Quran and Hadith (Imamiyya), Department of Imami Theology and Beliefs, Faculty of Islamic Sciences and Studies, University of Quran and Hadith, Qom, Iran
2 Assistant professor, Department of Imami Theology and Beliefs, Faculty of Islamic Sciences and Studies, University of Quran and Hadith, Qom, Iran
3 Assistant professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, University of Gilan, Rasht, Iran
چکیده English

Various arguments have been put forward regarding the origin of the world’s creation. However, phenomena related to the initial creation have not been examined with a focus on the quality and quantity of the movements involved in the process. In this research, we analyze the origin of life and its dimensions through the lens of Nahj al-Balagha, providing a critical examination of the creation process. This theoretical study employs a descriptive-analytic method to address the following question: What are the hidden and thought-provoking dimensions of the origin of the world’s creation in terms of the nature of movement within the creation process, as presented in Nahj al-Balagha? The research findings indicate that significant events occurred at the moment of the creation of being and life. Following the creation and separation of the atmospheres, the process of creation commenced. Nahj al-Balagha mentions two significant explosions as part of the creation movements, highlighting the crucial and thought-provoking role of movement at the onset of creation.
During the first explosion, the atmosphere brought time into existence. Subsequently, matter was created as water or a watery substance, which then expanded. After a period, the centrifugal force gathered this water, which had transformed into a tumultuous sea, into a single place. This indicates an orderly, purposeful motion aimed at preserving the primary matter. Following this, the second explosion occurred. Nahj al-Balagha does not specify the interval between the first and second explosions. The second explosion was more intense, occurring in space, and resulted in a strong wind that agitated and transformed the sea. As a consequence of these motions and the energy produced by the explosions and other developments, foam-like bubbles were expelled from the sea into space.
The bubbles moved forward and began to expand in space. These events led to the existence of the sky and served as the origins of being and life. In conclusion, as the process of creation progressed, the intensity of these motions increased. Thus, the main element involved in the emergence of the world can be attributed to the quality and quantity of precise, orderly motions of creation. This analysis suggests that the text of Nahj al-Balagha aligns with the results of modern scientific theories about creation.

کلیدواژه‌ها English

The Quran
Nahj al-Balagha
emergence of the world
Imam ʿAlī
creation
motion
قرآن کریم (۱۳۷۹ ش)؛ ترجمه :محمدمهدی فولادوند؛ تهران: دار القرآن الکریم.
نهج‌البلاغه (1385 ش)؛ ترجمه و شرح: محمد دشتی؛ چ 2، قم: انتشارات ناصر.
نهج‌البلاغه (1374 ش)؛ صبحی الصالح؛ ج 1، قم: مرکز البحوث الاسلامیه.
ابن‌ابی‌الحدید، عبدالحمید (1404 ق)؛ شرح نهج‌البلاغه؛ چ اول، قم: مکتبة آیت‌الله العظمی المرعشی النجفی (ره).
ابن‌عربی، محمد (1293 ق)؛ الفتوحات‌ المکیة؛ ج اول، [بی‌جا]: بولاق‌.
ابن‌میثم بحرانی، میثم بن علی (1406 ق)؛ مصباح السالکین فی شرح نهج‌البلاغه؛ تهران: مطبعه خدمات چاپی.
_______________ (1420 ق)؛ شرح نهج‌البلاغه؛ ج 1، بیروت: دار الثعلین.
انصاریان، حسین (1388 ش)؛ ترجمه نهج‌البلاغه؛ ج 1، چ اول، قم: دار العرفان.
آیتی، عبدالمحمد (1378 ش)؛ نهج‌البلاغه؛ ج 1، چ سوم، تهران: دفتر فرهنگ اسلامی.
باقراف، علی (2018 م)؛ «آفرینش جهان و انطباق آیات قرآن با نظریه انفجار بزرگ (big bang)»؛ مجله بین‌المللی متافیزیکا، س 1، ش 4.
بوکای، مورس (1386 ش)؛ مقایسه‌ای میان تورات، انجیل، قرآن و علم؛ چ 12، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
بیدهندی، محمد و رهام انصاری‌مهر (1396 ش)؛ «آفرینش جهان: تعقل یا تصادف؟»؛ الهیات تطبیقی، ش 18.
پترسون، مایکل و دیگران (1393 ش)؛ عقل و اعتقاد دینی: درآمدی بر فلسفه دین؛ ترجمه: احمد نراقی و ابراهیم سلطانی؛ تهران: طرح نو.
جعفری، محمدتقی (1357 ش)؛ ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه؛ ج 1، چ 3، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
____________ (1367 ش)؛ ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه؛ ج 2، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
خوئی، حبیب‌الله (1344 ق)؛ منهاج البراعه فی شرح نهج‌البلاغه؛ ج 9، قم: المکتبه الاسلامیه.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1384 ش)؛ مفردات الفاظ قرآن؛ تحقیق: صفوان عدنان داودی؛ قم: ذوی القربی، بیروت: دارالعلم دارالشامیه.
زمخشری، محمود (1407 ق)؛ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل؛ بیروت: دار الکتاب العربی.
سعیدی رضوی، بهزاد (1393 ش)؛ «دیدگاه قرآن و نهج‌البلاغه در مورد کره زمین؛ مطالعه موردی: زمین‌شناسی»؛ سراج منیر، ش 15.
شفیعی، سعید (1397 ش)؛ «آغاز آفرینش در نهج‌البلاغه: خاستگاه‌ها؛ تاریخ‌گذاری»؛ فصلنامه علمی پژوهش‌های نهج‌البلاغه، س 18، ش 62.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1384 ش)؛ تفسیر المیزان؛ ترجمۀ سید‌محمد‌باقر موسوی همدانی، ج 14، چ 19، قم: انتشارات اسلامی.
طبری، محمد بن جریر (1412 ق)؛ جامع البیان فی تفسیر القرآن؛ بیروت: دار المعرفه.
فخر رازی، محمد بن عمر (1420 ق)؛ تفسیر کبیر؛ ج 27، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
فقیهی، علی اصغر (1378 ش)؛ «شیخ محمد عبده و شرح نهج‌البلاغه»؛ مجله وقف میراث جاویدان، ش 25 و 26، بهار و تابستان.
فیشمن، دیوید و دیگران (1387 ش)؛ کیهان و راه کهکشان؛ ترجمه: سیدمحمدامین محمدى؛ ج 4، تهران: کتاب همراه.
فیض الاسلام، علی‌نقی (1368 ش)؛ ترجمه و شرح نهج‌البلاغه؛ ج 1، تهران: انتشارات فقیه.
فیض کاشانی، محسن (1416 ق)؛ تفسیر الصافی؛ تصحیح :حسین اعلمی؛ ج 2، تهران: مکتبه الصدر.
قرشی بنایی، علی‌اکبر (1412 ق)؛ قاموس قرآن؛ تهران: دار الکتب الاسلامیة.
کریمی، محمود و مهران موسوی (1396 ش)؛ «آغاز پیدایش جهان در: تفسیر آیات و آخرین یافته‌های کیهان‌شناسی»؛ فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات تفسیری، س 8، ش 30.
مردانی، مهدی و فاطمه معصومی (1394 ش)؛ «اصالت سخنان امام علی (ع) دربارۀ آفرینش انسان و حیوان و نقد شبهات»؛ سراج منیر، س 7، ش 19.
مغنیه، محمدجواد (1979 م)؛ فی ظلال نهج‌البلاغه؛ ج 4، بیروت: دار العلم للملایین.
مکارم شیرازی، ناصر (1380 ش)؛ تفسیر نمونه؛ ج 1، چ 32، تهران: دار الکتب الإسلامیه.
_______________ (1390 ش)؛ پیام امیرالمؤمنین (ع)؛ ج 1، چ 1، قم: انتشارات امام علی بن ابی‌طالب (ع).
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (1990 م)؛ الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة؛ ج 2، چ 4، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
هوگان، گریگ (1385 ش)؛ انفجار بزرگ؛ ترجمه: علی فعال پارسا؛ مشهد: آستان قدس رضوی.
Davies, Paul . )2007(. Universes Galore: Where Will It All End? In: Universe or Multivers?. B. Carr (ed.), Cambridge: Cambridge University Press.
Greenstein, G. )1988(. The symbiotic universe: Life and mind in the cosmos. New York: William Morrow and Co.
 Kalirai J. )2018(.Scientific Discovery with the James Webb Space Telescope. Contemporary Physics. 59(1). Doi: 10.1080/00107514.2018.1467648.