پژوهشنامه امامیه

پژوهشنامه امامیه

مواجهۀ امام حسن عسکری (ع) با معضلات فکری و معرفتی رایج در سامراء

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته سطح سه جامعه الزهرا(س)، رشته تاریخ و عضو انجمن علمی پژوهشی تاریخ جامعه الزهرا (س)، قم، ایران
2 استادیار گروه تاریخ اسلام، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران
چکیده
امام حسن عسکری (ع) همچون دیگر ائمه افزون بر توجه به امتداد حیات مادی و معنوی بشریت، از رویدادها، فرصت‌ها و تهدیدهای پیرامونی و عصری خود نیز غافل نبودند و مجموعه‌ای از اقدام‌ها و راهکارها را ناظر به آن اتخاذ می‌کردند. این تحقیق با تکیه بر منابع تاریخی و حدیثی و با روش توصیفی - تحلیلی پس از گزارش اجمالی از معضلات فکری و معرفتی رایج در شهر سامراء، درصدد پاسخ به این پرسش است که امام حسن عسکری (ع) با وجود محدودیت‌های فراگیر، چه اقدام‌ها، مواضع و تدابیری را در قبال این معضلات اتخاذ نموده‌اند؟ یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد امام حسن عسکری (ع) با تأکید بر اصول اعتقادی همچون توحید، پرهیز از افراط‌گرایی و غلو، تسامح و بردباری، آگاه‌کردن جامعه از ترفندهای منحرفان، اعزام عالمان دینی به جوامع آسیب‌دیده و پاسخگویی به پرسش‌های دینی، رسالت خود در صیانت از تعالیم و آموزه‌های دینی و اعتقادی را به انجام رساندند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Imam al-Ḥasan al-ʿAskarī's Response to Prevailing Intellectual and Theoretical Challenges in Samarra

نویسندگان English

fateme alipur 1
hamed qaraati 2
1 Leve-3 graduate, Jamiʿa al-Zahra Seminary, Islamic History; Member of the Academic Research Society of History, Jamiʿa al-Zahra, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of Islamic History, Bagheral Uloom University, Qom, Iran
چکیده English

Like other Shiite Imams, the eleventh Imam, al-Ḥasan al-ʿAskarī, not only focused on the survival of human material and spiritual life but also remained vigilant to contemporary opportunities and threats. He implemented various measures and solutions to address these. Drawing on historical and hadith sources and employing a descriptive-analytic method, this research provides a brief account of the intellectual and theoretical challenges prevailing in Samarra at the time. It seeks to answer the following question: Despite pervasive limitations, what measures, positions, and solutions did Imam al-Ḥasan al-ʿAskarī adopt to address these challenges? Research findings indicate that by relying on doctrinal principles such as monotheism, avoiding extremism and exaggeration, promoting tolerance and lenience, raising awareness about the tricks of deviant groups, dispatching religious scholars to vulnerable societies, and responding to religious queries, the Imam successfully protected religious and doctrinal teachings.

کلیدواژه‌ها English

Imam al-Ḥasan al-ʿAskarī
approach
intellectual challenges
Samarra
doctrinal deviations
ابن‌اثیر، عزالدین (1367 ش)؛ النهایه فی غریب الحدیث و الاثر؛ قم: اسماعیلیان.
_____________ (1385 ق)؛ الکامل فی التاریخ؛ بیروت: دار صادر.
ابن‌شهرآشوب مازندرانی، ابوجعفر محمد (1429 ق)؛ مناقب آل ابی‌طالب (ع)؛ تهران: ذوی القربی.
ابن‌کثیر دمشقی، حافظ ابوالفداء [بی‌تاالبدایة والنهایة؛ بیروت: دار الفکر.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414 ق)؛ لسان العرب؛ بیروت: دار البیروت.
اربلی، ابوالحسن علی بن عیسی (1421 ق)؛ کشف الغمه فی معرفة الائمه؛ قم: رضی.
اشعری، علی بن اسماعیل (1400 ق)؛ مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین؛ بیروت: دار النشر فرانزشتایتر.
ایجی، عضدالدین عبدالرحمان (1370 ش)؛ شرح المواقف؛ قم: شریف رضی.
بوسعیدی، فرشته (1389)؛ «نقش یاران ایرانی امامان نهم، دهم و یازدهم شیعه در تاریخ فرهنگ اسلامی»؛ پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: اصغر منتظرالقائم، استاد مشاور: محمدعلی چلونگر، دانشگاه اصفهان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
بهارلویی، عبدالله (1386 ش)؛ «امام عسکری (ع) و شبکه وکالت»؛ شمیم یاس، ش 49.
بهنیافر، احمدرضا (1391 ش)؛ «مواضع و اقدامات سیاسی امام حسن عسکری (ع) در برابر خلافت عباسی»؛ فصلنامه تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، سال سوم، ش ۷.
پاک‌نیا تبریزی، عبدالکریم (1381 ش)؛ «سیری در سیره فردی و اجتماعی امام حسن عسکری (ع)»؛ مبلغان، ش 29.
_____________ (1386 ش)؛ «رهنمودهای امام حسن عسکری (ع) برای زنان»؛ مبلغان، ش 89.
_____________ (1388 ش)؛ «پاسخ‌های امام حسن عسکری (ع) به ده پرسش فقهی»؛ مبلغان، ش 126.
تستری، محمدتقی (1419 ق)؛ قاموس الرجال؛ قم: جامعه مدرسین.
تهانوی، محمدعلی [بی‌تا]؛ کشاف اصطلاحات و الفنون؛ بیروت: مکتب اللبنان ناشرون.
حاجی‌زاده، یدالله (1393 ش)؛ «غالیان دوره امام رضا (ع) و چگونگی برخورد آن حضرت (ع) با آنها»؛ تاریخ اسلام، ش 57.
حرّانی، ابن‌شعبه (1397 ق)؛ تحف العقول؛ قم: مؤسسه نشر اسلامی جامعه مدرسین.
حسینی، سیدجواد (1384 ش)؛ «گوشه‌هایی از تلاش علمی امام حسن عسکری (ع)»؛ مبلغان، ش 66.
حقی بروسوی، اسماعیل [بی‌تا]؛ ‌تفسیر روح البیان؛ بیروت: ‌دار الفکر.
خویی، سیدابوالقاسم [بی‌تا]؛ التنقیح فی شرح العروه الوثقی؛ تقریر: غروی؛ [بی‌جا]: [‌بی‌نا].
دهقانی، روح‌الله (1395 ش)؛ «تحلیل و بررسی سیاست فرهنگی ابناء الرضا (امام جواد، هادی و عسکری (ع)»؛ فرهنگ رضوی، س 4، ش 16.
ذهبی، شمس‌الدین (1413 ق)؛ سیر اعلام النبلاء؛ تحقیق: علی ابوزید و دیگران؛ بیروت: مؤسسه الرساله.
راوندی، قطب‌الدین سعید بن هبه‌الله (1409 ق)؛ الخرائج و الجرائح؛ قم: مؤسسه امام مهدی (عج).
زینلی، بهمن و سیدمحمدصادق حسینی کجانی (1399 ش)؛ «مقایسه نحوه مواجهه امام حسن عسکری (ع) با اقدامات ضداسلامی خلفای عباسی و جریان‌های شبهه‌افکن»؛ امامیه‌پژوهی، س 6، ش 12.
شهرستانی، محمد بن عبدالکریم (1415 ق)؛ الملل و النحل؛ بیروت: دار المعرفه.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (1404 ق)؛ روض الجنان؛ قم: مؤسسه آل البیت (ع).
طبرسی، احمد بن علی (1403 ق)؛ الاحتجاج علی اهل اللجاج؛ مشهد: نشر المرتضی.
طوسی، ابن‌حمزه (1412 ق)؛ الثاقب فی المناقب؛ قم: مؤسسه انصاریان.
طوسی‏، محمد بن حسن (1411 ق)؛ الغیبة؛ قم‏: دار المعارف الإسلامیة.
عابدی، محمد (1383 ش)؛ «جلوه‌های هدایت در سیره و سخن امام حسن عسکری»؛ مبلغان، ش 54.
قاضی زاهدی گلپایگانی، احمد (1392 ش)؛ پرسش‌های مردم و پاسخ‌های امام حسن عسکری (ع)؛ مترجم: محمدحسین رحیمیان؛ مشهد: مؤسسه فرهنگی پیوند با امام (ره).
کلینی، محمد بن یعقوب (1401 ق)؛ الکافی؛ بیروت: دار صعب.
مدبر، حسین (1397 ش)؛ «تحلیل صدوری و گونه‌شناسی احادیث امام عسکری (ع) با توجه به جریان‌هایی فکری و اجتماعی معاصر ایشان»؛ پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: فرهاد عباسی، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی امام خمینی (ره)، مدرسه عالی قرآن و حدیث.
مسعودی، علی بن حسین [بی‌تا]؛ اثبات الوصیه؛ قم: بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود (عج).
مفید، محمد بن نعمان (1424 ق)؛ الإرشاد؛ قم: المؤتمر العالمی لالفیه الشیخ المفید.
مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد (1411 ق)؛ أحسن التقاسیم فى معرفة الأقالیم؛ القاهرة: مکتبة مدبولى.
وفا، جعفر (1388 ش)؛ «سیره سیاسی امام حسن عسکری (ع)»؛ پیام، ش 95.
یعقوبی، احمد بن أبى‌یعقوب [بی‌تا]؛ تاریخ یعقوبی؛ بیروت: دار صادر.